Dava şartı arabuluculuk: zorunlu alanlar, süreç ve talep kalemleri

Dava şartı arabuluculukta arabulucu taraflar adına karar vermez; onları bir araya getirip kendi çözümlerini bulmalarına yardım eder. Anlaşma sağlanamazsa mahkemeye gidilebilir, ancak yalnızca bu sürecin yaşandığını gösteren son tutanakla. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, karşı tarafa tebliğ edilmeden dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.

Genel usul 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) m. 18/A'da düzenlenmiştir. Hangi uyuşmazlıkların kapsama girdiği ise HUAK m. 18/B ile iş, ticaret, tüketici ve tarım mevzuatındaki özel hükümlerde belirlenir.

Hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?

• İş uyuşmazlıkları (01.01.2018'den beri): Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri; 2023'ten beri bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3). İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat, tespit, itiraz ve rücu davaları kapsam dışıdır.
• Ticari uyuşmazlıklar (01.01.2019'dan beri): Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 5/A).
• Tüketici uyuşmazlıkları (28.07.2020'den beri): Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklar. Tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar, Bakanlık, ilgili kamu kurumları ve tüketici örgütlerinin m. 73/6 uyarınca açtığı davalar, seri ayıplı mal davaları ve tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar hariçtir (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A).
• Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı (01.09.2023'ten beri): İlamsız icra yoluyla tahliye hariç kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (kira alacağı, kira tespiti, tahliye davaları gibi); taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi; 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan doğan uyuşmazlıklar; komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar (HUAK m. 18/B, 7445 sayılı Kanun'la eklendi).
• Tarımsal üretim sözleşmeleri (01.09.2023'ten sonra açılan davalar): 5488 sayılı Tarım Kanunu m. 13/2-e.

Özel kanunda tahkim veya başka bir zorunlu çözüm yolu öngörülmüşse ya da taraflar arasında tahkim sözleşmesi varsa dava şartı arabuluculuk uygulanmaz (HUAK m. 18/A/18).

Başvuru, süreler ve ücret

Başvuru adliyedeki arabuluculuk bürosuna, büro yoksa görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır ve ücretsizdir. Arabulucuyu büro listeden belirler; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o görevlendirilir. Büronun yetkisine karşı taraf en geç ilk toplantıda itiraz edebilir; itirazı sulh hukuk mahkemesi dosya üzerinden kesin olarak karara bağlar.

Süreler arabulucunun görevlendirildiği tarihten başlar. Arabulucu tarafa ulaşılamaması, tarafların katılmaması, anlaşma veya anlaşamama hâlinde süreci sona erdirir ve son tutanağı düzenler.

Ücret: Taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmaz ya da iki saatten kısa görüşme sonunda anlaşma sağlanamazsa arabulucunun iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Görüşme iki saati aşar ve anlaşma olmazsa aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Anlaşma hâlinde ücret, tarifenin anlaşılan miktara bağlı kısmına göre aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır ve iki saatlik ücretten az olamaz. Bakanlığın ödediği ücret yargılama giderinden sayılır ve sonradan davayı kaybedene yüklenir (HUAK m. 18/A/12-13). Tüketicinin payı her durumda, iki saatlik ücretle sınırlı olarak Bakanlıkça karşılanır (6502 sayılı Kanun m. 73/A).

İlk toplantıya katılmamak: Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya gelmeyen taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. İki taraf da katılmamışsa herkes kendi yargılama giderini üstlenir (HUAK m. 18/A/11). Bu yaptırım 14.11.2024'ten önce daha ağırdı: katılmayan taraf giderin tamamından sorumluydu ve lehine vekâlet ücreti verilmiyordu. Tüketici aleyhine uygulanmaz.

Sürecin sonu: anlaşma belgesi veya son tutanak

Anlaşma sağlanırsa

Üzerinde anlaşılan hususlar için artık dava açılamaz (HUAK m. 18/5). Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun imzaladığı belge, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir; doğrudan ilamlı icraya konulabilir. Bu şartlar yoksa şerh, arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden alınır (HUAK m. 18).

Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında avukatlı anlaşmalar için de şerh almak zorunludur. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerhi taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesi verir ve anlaşmayı taşınmaz mevzuatına uygunluk yönünden de denetler. Taşınmazın devrine veya üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin şerhli anlaşma belgesiyle taraflardan biri, resmi senet düzenlenmeden tapuda tescil isteyebilir (HUAK m. 18/B).

Anlaşma sağlanamazsa

Davacı son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süre içinde sunulmazsa dava, dilekçe karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden reddedilir (HUAK m. 18/A/2).

• Dava açmak için ayrı bir süre yoktur; alacağın zamanaşımı ve hak düşürücü süresi geçerlidir. Bu süreler başvurudan son tutanak tarihine kadar durur (m. 18/A/15).
• İşe iade davası son tutanaktan itibaren iki hafta içinde açılmalıdır (4857 sayılı İş Kanunu m. 20).
• Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz alınmışsa dava açma süresi arabuluculuk boyunca işlemez. Başvurudan sonra başvuran aleyhine uyuşmazlık konusuyla ilgili icra takibi yapılırsa, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açılarak İcra ve İflas Kanunu m. 72/2'deki tedbirden yararlanılabilir (m. 18/A/16).

Talep kalemlerini doğru yazmak

Arabuluculuk başvurusu, sonra açılacak davanın sınırını çizer. Yargıtay'a göre dava şartının gerçekleşip gerçekleşmediğine yalnızca son tutanağa bakılarak karar verilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, son tutanakta kıdem tazminatı, ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti sayıldığı hâlde yıllık izin ücreti yer almayan bir dosyada izin ücreti talebinin usulden reddi gerektiğine hükmetmiştir: "Müzakere edilmemiş bir alacak için dava şartının gerçekleştiğinden söz edilemez." (Yargıtay 9. HD, 19.02.2026, 2025/10086 E., 2026/1518 K.). Aynı karara göre 02.06.2018'den sonraki başvurularda "işçilik alacakları" gibi genel ifadeler yeterli değildir.

• Her alacak kalemini adıyla ayrı ayrı yazın: örneğin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti, ödenmeyen ücret; kira uyuşmazlığında kira alacağı, tahliye, kira tespiti.
• Uyuşmazlığın dönemini ve dayanağını belirtin: çalışma tarihleri, sözleşme veya fatura tarihi, taşınmazın ada-parsel bilgisi.
• Dava açmayı düşündüğünüz herkesi karşı taraf gösterin: asıl işveren ile alt işveren, ortaklığın giderilmesinde bütün paydaşlar. Başvuruda yer almayan kişi yönünden dava şartı eksikliği ileri sürülebilir.
• Tutar biliniyorsa yazın, bilinmiyorsa kalemin adını yazmak esastır; her durumda fazlaya ilişkin haklarınızı saklı tutun.
• Son tutanağı imzalamadan önce her kalemin "anlaşıldı" veya "anlaşılamadı" olarak doğru işlendiğini kontrol edin. Kısmi anlaşmada hangi kalemde hangi tutarda anlaşıldığı açıkça yazılmalıdır, çünkü anlaşılan hususlarda dava açılamaz.

7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) belirsiz alacak davasını 31.07.2026'dan itibaren kaldırdı. Bu tarihten sonra tutarı kesin bilinmeyen alacak için kısmi dava açılıp talep tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109/4). Bu imkân, arabuluculukta konuşulan kalemin tutarını artırmaya yarar; tutanakta yer almayan yeni bir kalem eklemeye değil.

Sık sorulan sorular

Karşı taraf toplantıya gelmezse ne olur?

Arabulucu süreci sona erdirir, katılmayan tarafı son tutanağa yazar ve bu tutanakla dava açılabilir. Katılmayan taraf davayı kazansa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu olur ve vekâlet ücretinin ancak yarısını alır.

Avukatsız başvuru yapılabilir mi?

Evet, taraflar bizzat başvurup görüşmelere katılabilir. Ancak avukatsız yapılan anlaşma belgesinin ilam niteliği kazanması için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.

Arabuluculuk sürerken zamanaşımı dolar mı?

Hayır. Başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez.

Arabuluculukta kabul edilen anlaşmaya rağmen ödeme yapılmazsa ne yapılır?

İlam niteliğindeki anlaşma belgesiyle doğrudan ilamlı icra takibi başlatılır; yeniden dava açmaya gerek yoktur. Belge ilam niteliğinde değilse önce icra edilebilirlik şerhi alınır.

Dayanak mevzuat

• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18, 18/A, 18/B
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73, 73/A
• 5488 sayılı Tarım Kanunu m. 13/2-e, geçici m. 5
• 4857 sayılı İş Kanunu m. 20
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109/4 (m. 107 mülga)
• 7445 sayılı Kanun (RG 05.04.2023), 7531 sayılı Kanun (RG 14.11.2024), 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026)
• Yargıtay 9. HD, 19.02.2026, 2025/10086 E., 2026/1518 K.