İşten erken ayrılırsam dört maaş ceza ödeyeceğim yazıyor, bu şart geçerli mi?

Hukuki dayanak: Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesinin birinci fıkrası, hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulunun geçersiz olduğunu açıkça düzenler. Uygulamada geçerli sayılan ceza şartları, işçi ve işveren için karşılıklı ve dengeli olanlardır. Aynı Kanun'un 182. maddesine göre hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir; ücretiniz ve sözleşmenin kalan süresi dikkate alındığında dört brüt maaş indirime açık bir tutardır.

Belirli süreli sözleşme: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesine göre belirli süreli iş sözleşmesi, belirli bir işin tamamlanması gibi objektif koşullara bağlı olarak yazılı şekilde yapılır. Sürekli nitelikteki bir yazılım işi için gerekçesiz konulmuş iki yıllık süre, sözleşmenin belirsiz süreli sayılmasına yol açabilir. Belirsiz süreli sözleşmede ihbar sürelerine uyarak her zaman ayrılabilirsiniz. Deneme süresi kararlaştırılmışsa, bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız sona erdirebilir.

Ceza şartı olmasa bile: Geçerli bir belirli süreli sözleşmeyi haklı neden olmadan aniden bırakırsanız işveren, Türk Borçlar Kanunu'nun 439. maddesine göre aylık ücretinizin dörtte biri tutarında tazminat ve ispat edebildiği ek zararını isteyebilir. Bu hakkını, işi bıraktığınız tarihten itibaren otuz gün içinde dava veya takip yoluyla kullanmazsa hakkı düşer.

Emsal: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 02.11.2022 tarihli, 2021/830 E., 2022/1426 K. sayılı kararında, TBK 420. maddedeki "Hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir" hükmü hatırlatılarak, hizmet sözleşmelerinde yalnız işçi aleyhine konulan cezai şartların geçersiz, işçi lehine konulanların ise geçerli olduğu belirtilmiştir. Size imzalatılacak sözleşmede ceza şartının yalnız sizin için öngörülüp öngörülmediğine bu yüzden dikkat edin.

Ne yapmalısınız:

• İmzalamadan önce sözleşme metnini isteyin; ceza şartının işveren için de konulup konulmadığına, deneme süresine ve eğitim gideri gibi ek yükümlülüklere bakın.
• Tek taraflı şartın karşılıklı hâle getirilmesini ya da tutarın düşürülmesini müzakere edebilirsiniz.
• İleride ayrılmak isterseniz bunu yazılı bildirin; işverenin olası bir talebinde iş mahkemesine gitmeden önce zorunlu arabuluculuk aşaması bulunduğunu unutmayın.