Kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş ücret: kapsam, tavan ve örnek

Kıdem tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun (İş K.) yürürlükte bıraktığı 1475 sayılı İş Kanunu m. 14'e göre her tam hizmet yılı için 30 günlük ücret tutarında ödenir; bir yıldan artan süreler de aynı oranda hesaba katılır. Hak kazanmak için en az bir yıllık kıdem ve sözleşmenin kanunda sayılan biçimlerden biriyle sona ermesi gerekir: işverenin haklı neden dışında feshi, işçinin haklı nedenle feshi, muvazzaf askerlik, emeklilik ya da emeklilik için gereken sigortalılık süresi ile prim gününü doldurarak ayrılma, kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması ve işçinin ölümü.

Tazminatın tutarını belirleyen ücret, bordrodaki çıplak ücretten ibaret değildir. 1475 sayılı Kanun m. 14, hesapta asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen, sözleşmeden veya kanundan doğan menfaatlerin de göz önünde tutulacağını söyler. Bu eklemelerle bulunan tutara uygulamada "giydirilmiş ücret" denir. Hesap brüt tutarlar ve son ücret üzerinden yapılır; değişken ücretlerde son bir yılın ortalaması esas alınır.

Hangi ödemeler giydirilmiş ücrete girer, hangileri girmez?

Yargıtay'ın yerleşik ölçütü, ödemenin süreklilik göstermesi ve işçiye düzenli olarak sağlanmasıdır. Bir olaya bağlı, bir defalık ödemeler ile işin görülmesi için yapılan masrafların karşılığı hesaba katılmaz.

Hesaba katılanlar

• Nakdi yemek yardımı veya yemek kartı; işyerinde yemek veriliyorsa bunun parasal değeri,
• Nakdi yol yardımı,
• Yılda bir veya birkaç kez düzenli ödenen ikramiyeler (son bir yılda ödenen toplamın aylığa düşen payı),
• Süreklilik gösteren primler (son bir yılın ortalaması),
• Yakacak, giyim ve kira yardımı; aile ve çocuk yardımı; düzenli ödenen bayram yardımı gibi sosyal yardımlar.

Hesaba katılmayanlar

• Fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri,
• Yıllık izin ücreti,
• Evlenme, doğum ve ölüm yardımı gibi arızi ödemeler,
• Harcırah ve işin görülmesi için yapılan masrafların karşılığı; iş elbisesi ve koruyucu ekipman,
• Bir defalık ödül veya teşvik ödemeleri.

İşverenin sağladığı servis aracı uygulamada çoğunlukla işin görülmesine yönelik bir imkân sayılarak hesaba katılmaz; nakdi yol yardımı ise eklenir. Ücretin bir kısmının bordro dışında elden ödendiği ispatlanırsa hesap gerçek ücret üzerinden yapılır.

Kıdem tazminatı tavanı

1475 sayılı Kanun m. 14'e göre bir hizmet yılı için ödenecek kıdem tazminatı, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesiyle 30 günlük süre işçi lehine artırılabilir, ancak yıllık tutar yine tavanı aşamaz.

Tavan, memur maaş katsayılarına bağlı olarak yılda iki kez değişir. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın katsayı genelgesine göre iş sözleşmesi 01.07.2026–31.12.2026 arasında sona erenler için tavan 73.729,87 TL'dir; 01.01.2026–30.06.2026 döneminde 64.948,77 TL idi. Hangi tavanın uygulanacağı fesih tarihine göre belirlenir. Giydirilmiş aylık ücret tavanı aşıyorsa her hizmet yılı için tavan tutarı esas alınır. Tavan yalnızca kıdem tazminatına uygulanır; ihbar tazminatında böyle bir sınır yoktur.

Hesaplama örneği

İşçi 01.02.2019'da işe başlamış, iş sözleşmesi 31.07.2026'da işverence haklı neden olmaksızın feshedilmiştir. Hizmet süresi 7 yıl 6 aydır. Son ayına ait brüt ödemeler şöyledir:

Giydirilmiş ücret 73.729,87 TL'lik tavanın altında kaldığı için doğrudan kullanılır:

• Kıdem tazminatı: 64.733,33 × 7,5 = 485.499,98 TL (7 yıl için 453.133,31 TL, 6 ay için 32.366,67 TL)
• Damga vergisi (binde 7,59): 3.684,94 TL
• İşçiye ödenecek net tutar: 481.815,04 TL

Aynı hesap yalnızca çıplak ücretle yapılsaydı sonuç 375.000 TL olurdu; aradaki 110.499,98 TL, yan ödemelerin eklenmemesinin işçiye maliyetidir. İşçinin düzenli fazla mesai almış olması sonucu değiştirmez. Giydirilmiş ücret örneğin 80.000 TL olsaydı tavan devreye girer ve tazminat 73.729,87 × 7,5 = 552.974,03 TL olurdu.

İhbar tazminatı, yıllık izin ve diğer alacaklarda esas ücret

• İhbar tazminatı: İş K. m. 17'nin son fıkrası, bildirim süresine ait tazminatın ve peşin ödenen bildirim ücretinin hesabında da ücrete ek menfaatlerin dikkate alınacağını açıkça düzenler. İhbar tazminatı bu nedenle giydirilmiş ücretle hesaplanır ve tavan uygulanmaz. Bildirim süresi hizmet süresine göre 2, 4, 6 veya 8 haftadır. Örnekteki işçi için 8 hafta (56 gün): 64.733,33 ÷ 30 × 56 ≈ 120.835,55 TL brüt. İhbar tazminatından damga vergisinin yanında gelir vergisi de kesilir.
• Kötüniyet tazminatı: İş güvencesi kapsamı dışındaki işçiye ödenen, bildirim süresinin üç katı tutarındaki tazminat da m. 17 kapsamında giydirilmiş ücretle hesaplanır.
• Yıllık izin ücreti: Kullanılmayan izinlerin ücreti sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir (İş K. m. 59). İzin ücretinin hesabında uygulanan m. 50 primleri ve sosyal yardımları dışarıda bıraktığından izin ücreti çıplak ücretle hesaplanır. Örnekte 10 günlük izin için 50.000 ÷ 30 × 10 = 16.666,67 TL.
• Fazla çalışma ve tatil ücretleri: Çıplak ücretin saat veya gün karşılığı üzerinden hesaplanır.
• İşe iade: İşe başlatılmayan işçiye boşta geçen süre için ödenen "ücret ve diğer haklar" (İş K. m. 21), yan ödemeleri de kapsar.

Faiz, vergi kesintisi ve zamanaşımı

Faiz: Kıdem tazminatı zamanında ödenmezse gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz ödenir (1475 sayılı Kanun m. 14). Yargıtay uygulamasında bu faiz fesih tarihinden itibaren işletilir. İhbar tazminatı ve yıllık izin ücreti için ise kural olarak işverenin temerrüde düştüğü tarihten itibaren kanuni faiz istenir. Kanuni faiz oranı 7589 sayılı Kanun'la 31.07.2026'dan itibaren Merkez Bankası reeskont oranının yüzde 80'ine bağlanmıştır (3095 sayılı Kanun m. 1).

Vergi: 1475 sayılı Kanun'a göre ödenen kıdem tazminatı, tavanla sınırlı olarak gelir vergisinden istisnadır (193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 25/7); tavanı aşan sözleşmesel ödemeler ücret gibi vergilendirilir. Kıdem tazminatından yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir, sigorta primi kesilmez.

Zamanaşımı ve dava: Kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı ile yıllık izin ücreti beş yıllık zamanaşımına tabidir (İş K. ek m. 3). Süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte başlar ve 25.10.2017'den sonra sona eren sözleşmelere uygulanır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3); başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur. 31.07.2026'dan sonra açılan davalarda belirsiz alacak davası yolu kapanmıştır. Giydirilmiş ücretin unsurları tartışmalıysa alacağın bir kısmı dava edilip bilirkişi hesabından sonra tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir; artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 109/4).

Sık sorulan sorular

Fazla mesai ücretleri kıdem tazminatına eklenir mi?

Hayır. Fazla çalışma ücreti çalışmaya bağlı ve süreklilik göstermeyen bir ödeme sayılır. Ancak fiilen fazla çalışma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın her ay sabit tutarda "fazla mesai" adıyla ödenen tutarlar, gerçekte ücretin parçası sayılabilir.

Yemek kartı ve servis kıdem tazminatına dahil mi?

Yemek kartı ve işyerinde verilen yemeğin değeri dahildir. Servis aracı ise genellikle işin görülmesine yönelik bir imkân sayıldığından eklenmez.

İkramiye hangi tutarla hesaba katılır?

Son bir yılda ödenen ikramiyelerin toplamı on ikiye bölünür ve aylık ücrete eklenir.

İşveren kıdem tazminatını çıplak ücretle ödedi; fark istenebilir mi?

Evet. Eksik ödenen kısım fark kıdem tazminatı olarak, fesih tarihinden itibaren beş yıl içinde ve önce arabulucuya başvurularak istenebilir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 420'ye göre hakkın gerçek tutarda ödendiğini içermeyen ibraname veya ödeme belgesi, yalnızca içerdiği miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir.

Dayanak mevzuat

• 1475 sayılı İş Kanunu m. 14
• 4857 sayılı İş Kanunu m. 17, 21, 50, 57, 59, ek m. 3, geçici m. 8
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 420
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 25/7
• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, (1) sayılı tablo
• 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1 (7589 sayılı Kanun m. 10 ile değişik)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109/4 (m. 107 mülga, 7589 sayılı Kanun)
• Hazine ve Maliye Bakanlığı, 01.07.2026–31.12.2026 dönemi mali ve sosyal haklara ilişkin katsayı genelgesi