İşten çıkarılan işçi haklarını nasıl arar?

İşten çıkarıldıysanız kıdem ve ihbar tazminatı, ödenmemiş maaş, fazla mesai ve kullanmadığınız yıllık izinlerin ücreti gibi alacaklarınız olabilir. Şartları varsa işinize geri dönmek için işe iade de isteyebilirsiniz. İşçi alacaklarında ve işe iadede dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur. Aşağıda izlemeniz gereken yolu sırasıyla anlatıyoruz.

1. İlk günlerde yapmanız gerekenler

• Fesih bildirimini isteyin ve saklayın. İşverenin verdiği yazılı bildirimde çıkış sebebi yazar. Sözlü olarak çıkarıldıysanız bunu tanıklarla veya mesajlarla belgeleyin.
• e-Devlet'ten SGK kayıtlarınıza bakın. İşverenin SGK'ya bildirdiği işten çıkış kodu ve hizmet dökümünüz, alacaklarınız ve işsizlik ödeneği bakımından önemlidir. Gerçeğe aykırı bir çıkış sebebi bildirilmişse not edin.
• Kanıtlarınızı toplayın: maaş bordroları, banka hesap dökümü, iş sözleşmesi, giriş-çıkış kayıtları, iş yazışmaları ve iş arkadaşlarınızın adları.
• Ne imzaladığınıza dikkat edin. “Tüm alacaklarımı aldım” yazan bir ibraname veya boş kâğıt imzalatılmak istenirse okumadan imzalamayın. İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren bir ay geçmeden düzenlenen ibraname kanunen geçersizdir.

2. Hangi haklarınız olabilir?

• Kıdem tazminatı: Aynı işverende en az bir yıl çalıştıysanız ve işveren sizi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir davranışınız dışında bir sebeple çıkardıysa, her çalışma yılı için 30 günlük brüt ücretiniz tutarında (artan süreler orantılı olarak) ödenir. Haklı bir sebeple kendiniz ayrıldığınızda, emeklilik veya askerlik gibi kanunda sayılan hâllerde de kıdem tazminatı hakkı doğar. Tazminatın her altı ayda bir güncellenen bir tavanı vardır.
• İhbar tazminatı: İşveren size kanundaki bildirim süresini tanımadan veya bu sürenin ücretini peşin ödemeden sizi çıkardıysa ödenir. Bildirim süresi kıdeminize göre 2 ila 8 haftadır.
• Ödenmeyen maaş, fazla mesai, hafta tatili ve bayram çalışması ücretleri.
• Kullanmadığınız yıllık izinlerin ücreti: İş sözleşmesi sona erdiğinde ödenmesi gerekir.
• İşe iade: İş yerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyorsa, en az altı aylık kıdeminiz varsa ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyorsanız, geçerli bir sebep olmadan çıkarılmanız hâlinde işinize geri dönmeyi isteyebilirsiniz.

Kıdem ve ihbar tazminatınızın yaklaşık tutarını sitemizdeki hesaplama araçlarıyla görebilirsiniz.

3. Arabulucuya başvurun

1. İşverenin bulunduğu yerdeki veya işi yaptığınız yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna kimliğinizle başvurun. Başvuru için ücret ödenmez.
2. Büro size bir arabulucu atar. Arabulucu sizi ve işvereni görüşmeye çağırır; görüşmeye kendiniz veya avukatınızla katılabilirsiniz. İlk toplantıya geçerli bir mazeretiniz olmadan katılmazsanız, davayı kazansanız bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısını ödersiniz ve size vekâlet ücretinin ancak yarısı verilir.
3. Arabuluculuk kural olarak üç hafta içinde tamamlanır; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir.
4. Anlaşırsanız, avukatlar da imzaladıysa anlaşma belgesi doğrudan, aksi hâlde sulh hukuk mahkemesinden alınacak bir şerhle icraya konulabilir. Anlaştığınız konularda sonradan dava açamazsınız; bu yüzden teklif edilen tutarın alacaklarınızı karşılayıp karşılamadığını imzalamadan önce hesaplayın.
5. Anlaşamazsanız arabulucu son tutanağı düzenler. Görüşmeler iki saatten kısa sürdüyse arabulucunun iki saatlik ücretini devlet öder; daha uzun süren görüşmelerde aşan kısım taraflarca yarı yarıya karşılanır. Bu ücret, sonra açılacak davada haksız çıkan taraftan alınabilir.

4. Dava açın

• İşe iade: Fesih bildiriminin size tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalısınız. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmalısınız. Bu süreler kaçırılırsa işe iade istenemez.
• Kıdem, ihbar, maaş ve diğer alacaklar: Arabuluculuk son tutanağını ekleyerek iş mahkemesinde dava açarsınız. Bu alacaklarda zamanaşımı süresi kural olarak beş yıldır; yine de delillerin kaybolmaması için beklememeniz yararlıdır.
• Sigortasız çalıştırıldıysanız: Çalışmanızın SGK'ya bildirilmesi için hizmet tespit davası açabilirsiniz. Bu dava için arabulucuya gitmeniz gerekmez; dava, çalıştığınız yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır.

İşsizlik ödeneğini unutmayın

Şartları taşıyorsanız iş sözleşmenizin sona ermesinden itibaren 30 gün içinde İŞKUR'a başvurun; başvuru e-Devlet üzerinden de yapılabilir. Ağır hastalık gibi mücbir bir sebep olmadan geç başvurursanız, geciktiğiniz gün sayısı ödenek alacağınız toplam süreden düşülür.

İlgili maddeler

• Geçerli nedenle fesih nedir?
• Kötüniyet tazminatı nedir?
• Psikolojik taciz (mobbing) nedir?

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu, m. 17, 18, 20, 21, 25, 32, 59, Ek Madde 3
2. 1475 sayılı İş Kanunu, m. 14
3. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3
4. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 18, 18/A
5. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 420
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 86
7. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu, m. 48, 51