Fazla çalışma nedir?

Fazla çalışma, İş Kanunu'nda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Günlük dilde fazla mesai olarak da bilinir. Kanun, fazla çalışmayı işçinin onayına bağlamış, yıllık bir üst sınır koymuş ve karşılığının zamlı ücret ya da serbest zaman olarak verilmesini öngörmüştür.

Dayanak

Fazla çalışma 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesinde ve buna dayanılarak çıkarılan yönetmelikte düzenlenmiştir. Haftalık çalışma süresi genel bakımdan en çok kırk beş saattir.

Ücret ve serbest zaman

• Fazla çalışmanın her saati için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir.
• Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve her saati yüzde yirmi beş zamlı ödenir.
• İşçi isterse zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman kullanabilir. Serbest zaman altı ay içinde, ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır.

Sınırlar

• Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir.
• Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati geçemez.
• Gece çalışmalarında ve sağlık nedeniyle süresi sınırlandırılmış işlerde fazla çalışma yaptırılamaz.
• Denkleştirme uygulanan işyerlerinde, haftalık ortalama normal süreyi aşmadıkça bazı haftalarda kırk beş saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz.

Uygulamada dikkat edilecekler

Fazla çalışma yapıldığını ispat yükü kural olarak işçidedir. Giriş-çıkış kayıtları, puantaj cetvelleri, e-posta ve mesaj yazışmaları ile tanık beyanları önemli delillerdir. Ücret bordrolarını imzalarken fazla çalışma karşılığının doğru gösterilip gösterilmediğini kontrol etmeniz yararlıdır. Fazla çalışma ücreti bir ücret alacağıdır, beş yıllık zamanaşımına tabidir ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

İlgili kavramlar

• Hafta tatili
• Ulusal bayram ve genel tatil çalışması
• Ücret alacağı
• Denkleştirme
• Arabuluculuk dava şartı

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu, m. 41
2. 4857 sayılı İş Kanunu, m. 63
3. 4857 sayılı İş Kanunu, m. 32
4. İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği
5. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3