Zamanaşımı nedir?

Zamanaşımı, bir alacağın kanunda belirlenen süre içinde talep edilmemesi hâlinde, borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren süredir. Zamanaşımı dolsa bile alacak tamamen ortadan kalkmaz; ancak borçlu zamanaşımı savunmasını (def'ini) ileri sürerse alacak dava veya takip yoluyla elde edilemez hâle gelir. Bu nedenle zamanaşımına uğramış borç, uygulamada “eksik borç” olarak anılır.

Dayanak ve süreler

Genel düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 146 ile 161. maddeleri arasındadır. Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Kira bedelleri, faizler ve diğer dönemsel edimler, vekâlet ve eser sözleşmelerinden doğan alacaklar gibi kanunda sayılan alacaklar için süre beş yıldır. Haksız fiilden doğan tazminat istemlerinde ise zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden başlayarak iki yıl, her hâlde fiilden başlayarak on yıl uygulanır; fiil, ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı öngörülen bir suç oluşturuyorsa o süre geçerlidir.

Başlangıcı, durması ve kesilmesi

Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel (istenebilir) hâle gelmesiyle işlemeye başlar. Kanunda sayılan bazı durumlarda süre hiç işlemez veya durur; örneğin evlilik süresince eşlerin birbirinden alacakları ve velayet süresince çocukların ana ve babalarından alacakları için zamanaşımı işlemez.

Borçlunun borcu ikrar etmesi, faiz veya kısmi ödeme yapması, rehin ya da kefil göstermesi; alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya iflas masasına başvurması zamanaşımını keser. Kesilmeyle birlikte yeni bir süre işlemeye başlar.

Sonuçları

Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz; borçlunun bunu savunmasında ileri sürmesi gerekir. Zamanaşımına uğramış bir borcu ödeyen kişi, ödediğini sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak geri isteyemez. Kanundaki zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez ve zamanaşımından önceden vazgeçilemez.

Uygulamada dikkat edilecekler

Bir alacağınız varsa sürenin hangi tarihte dolacağını hesaplayın ve gerekiyorsa dava veya icra takibi yoluyla zamanaşımını kesin. Ceza davalarındaki ve icra hukukundaki zamanaşımı ayrı kurallara bağlıdır; bu süreleri borçlar hukukundaki zamanaşımıyla karıştırmayın.

İlgili kavramlar

• Hak düşürücü süre
• Muacceliyet
• Eksik borç
• Haksız fiil

Kaynaklar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 72
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 78
3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 146–161