Psikolojik taciz (mobbing) nedir?

Psikolojik taciz (mobbing), işyerinde bir veya birkaç kişinin bir çalışana yönelik olarak belirli bir süre boyunca sistematik ve tekrarlanan biçimde uyguladığı, onu yıldırmayı, dışlamayı, mesleki itibarını zedelemeyi veya işten ayrılmaya zorlamayı amaçlayan düşmanca davranışlardır. Uygulayan kişi işveren, üst, eş düzeydeki bir çalışma arkadaşı, hatta ast olabilir.

Dayanak

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesi, işverenin işçinin kişiliğini korumakla ve özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlü olduğunu açıkça düzenler. 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu da işyerinde yıldırmayı ayrımcılık türleri arasında sayar.

Unsurları

• Davranışların tek seferlik değil, süreklilik gösteren ve tekrarlanan nitelikte olması,
• sistematik ve belirli bir amaca yönelik olması,
• mağdurun kişiliğine, sağlığına veya mesleki konumuna zarar vermesi.

Sık görülen davranışlar

• Sürekli aşağılama, alay etme, başkalarının önünde azarlama,
• işin elinden alınması ya da niteliğinin çok altında veya anlamsız işler verilmesi,
• toplantılardan ve bilgi akışından dışlanma, sosyal yalnızlaştırma,
• asılsız eleştiri, tehdit, sürekli görev veya yer değişikliği.

Sonuçları

Mobbinge maruz kalan işçi, İş Kanunu'nun 24. maddesine dayanarak sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir ve şartları varsa kıdem tazminatı isteyebilir. Ayrıca işverenden maddi ve manevi tazminat talep edilebilir; işverenin bu sorumluluğu sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir. Davranışlar hakaret veya tehdit gibi suç oluşturuyorsa ceza yoluna da başvurulabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Olayların tarihlerini not edin; e-posta, mesaj ve görev yazılarını saklayın; tanıkları belirleyin; varsa sağlık raporlarını alın. Yargı uygulamasında mobbingin ispatında, olayların bütününden güçlü bir kanaat oluşmasının yeterli görüldüğü kararlar bulunmaktadır.

İlgili kavramlar

• İşçinin haklı nedenle feshi
• Manevi tazminat
• Eşit davranma ilkesi
• Cinsel taciz

Kaynaklar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 417
2. 4857 sayılı İş Kanunu, m. 24
3. 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu