Dava nasıl açılır?

Hakkınızı mahkemede aramak için avukat tutmak zorunlu değildir; herkes davasını kendisi açıp takip edebilir. Ancak doğru mahkemeyi seçmek, dava dilekçesini eksiksiz yazmak ve süreleri kaçırmamak gerekir. Aşağıdaki adımlar; para alacağı, kira, tazminat ve boşanma gibi hukuk davalarında izlenecek genel yolu anlatır. Bir suç söz konusuysa ceza davasını siz açmazsınız; savcılığa şikâyette bulunursunuz. Suçtan doğan zararınız için ise ayrıca hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilirsiniz.

1. Ne istediğinizi netleştirin

Mahkemeden tam olarak ne istediğinizi tek cümleyle yazabilmelisiniz: “Kiracının evden çıkarılmasını istiyorum”, “50.000 TL alacağımın ödenmesini istiyorum” gibi. Mahkeme kural olarak sizin istediğinizle bağlıdır; istemediğiniz bir şeye veya istediğinizden fazlasına karar veremez.

2. Önce arabulucuya gitmeniz gerekiyor mu?

Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurmak zorunludur. Başlıcaları şunlardır:

• İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade (iş kazası ve meslek hastalığı tazminatları hariç),
• Ticari para alacakları ve tazminat talepleri,
• Tüketici uyuşmazlıkları (tüketici hakem heyeti sınırını aşanlar),
• Kira, kat mülkiyeti, komşuluk ilişkisi ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları,
• Tarımsal üretim (sözleşmeli üretim) sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar.

Bu konularda arabulucuya gitmeden açılan dava, başka bir inceleme yapılmadan reddedilir. Arabuluculukta anlaşma olmazsa düzenlenen son tutanağı dava dilekçenize eklersiniz. Değeri belirli bir sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında ise mahkemeye değil, tüketici hakem heyetine başvurulur.

3. Doğru mahkemeyi bulun

Davanın hangi tür mahkemede açılacağına “görev”, hangi yerde açılacağına “yetki” denir. Sık karşılaşılan örnekler:

• Kira uyuşmazlıkları ve ortaklığın giderilmesi: sulh hukuk mahkemesi,
• Boşanma, nafaka, velayet: aile mahkemesi,
• İşçi-işveren uyuşmazlıkları: iş mahkemesi,
• Tüketici uyuşmazlıkları: tüketici mahkemesi,
• Diğer para ve tazminat davalarının çoğu: asliye hukuk mahkemesi (ticari işlerde asliye ticaret mahkemesi),
• Belediye, bakanlık gibi idarelerin işlemlerine karşı idare mahkemesi; vergi ve benzeri mali yükümlere karşı vergi mahkemesi. Süre, işlemin size yazılı bildirildiği günün ertesinden başlar ve kural olarak idare mahkemesinde 60, vergi mahkemesinde 30 gündür; bazı işlerde kanun daha kısa süre öngörür.

Kural olarak davalının oturduğu yer mahkemesi yetkilidir; sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin yerine getirileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Taşınmazın mülkiyetine ilişkin davalar taşınmazın bulunduğu yerde açılmak zorundadır. Boşanma davası eşlerden birinin yerleşim yerinde veya son altı aydır birlikte oturdukları yerde, tüketici davası tüketicinin kendi yerleşim yerinde de açılabilir. Bulunduğunuz yerde aile, iş veya tüketici mahkemesi yoksa bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar.

4. Dava dilekçesini yazın

Dilekçede şu bilgiler bulunmalıdır:

1. Davanın açıldığı mahkemenin adı (örneğin “Ankara Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine”),
2. Sizin ve karşı tarafın adı, soyadı ve adresi ile sizin T.C. kimlik numaranız,
3. Davanın konusu; para istiyorsanız tutarı,
4. Olaylar: ne olduğunu tarih sırasıyla, numaralandırarak ve kısa cümlelerle anlatın,
5. Deliller: her olayı hangi belge veya tanıkla ispat edeceğinizi yazın,
6. Hukuki sebepler: bilmiyorsanız bu kısmı kısa tutabilirsiniz; hukuku hâkim uygular,
7. Talep sonucu: mahkemeden açıkça ne istediğiniz,
8. Tarih ve imza.

Delil olarak göstereceğiniz belgelerin örneklerini dilekçeye ekleyin. Kâğıt üzerinde başvuruyorsanız dilekçeyi ve ekleri, mahkeme için bir ve her davalı için birer nüsha olarak hazırlayın.

5. Dilekçeyi verin ve harcı ödeyin

Dilekçenizi adliyedeki ön büroya (tevzi bürosu) verirsiniz. Görevli personel size ödemeniz gereken harcı ve gider avansını bildirir. Gider avansı; tebligat, tanık ve bilirkişi gibi masraflar için peşin yatırılan paradır ve kullanılmayan kısmı dava sonunda iade edilir. Para alacağı davalarında harç, istediğiniz tutara göre hesaplanır. Harç ve avans ödenip dilekçeniz kaydedildiğinde dava açılmış olur ve size bir esas numarası verilir.

Elektronik imzanız veya mobil imzanız varsa davayı UYAP Vatandaş Portalı üzerinden de açabilir, harcı çevrim içi ödeyebilirsiniz. Ödeme gücünüz yoksa harç ve masraflardan geçici olarak muaf tutulmak için adli yardım isteyebilirsiniz.

6. Dava açıldıktan sonra

• Dilekçeniz karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf kural olarak iki hafta içinde cevap verir. Asliye hukuk mahkemesindeki alacak davası veya çekişmeli boşanma gibi yazılı yargılama usulündeki davalarda, cevaba karşı siz de iki hafta içinde cevap verebilirsiniz. Kira, iş, tüketici, nafaka ve velayet gibi basit yargılama usulüne tabi davalarda cevaba cevap dilekçesi verilmez.
• Duruşma günü size tebligatla bildirilir. Dosyanızı e-Devlet veya UYAP Vatandaş Portalı'ndan takip edin.
• Duruşmalara gidin. İki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır; üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır.
• Mahkemenin verdiği süreleri (örneğin “iki hafta içinde tanık listesi verin” veya “masrafı yatırın”) kaçırmayın; kaçırırsanız o delile dayanma hakkınızı kaybedebilirsiniz.

Davayı kaybederseniz

Davayı kaybeden taraf kural olarak yargılama giderlerini ve karşı tarafın avukatı varsa tarifeye göre belirlenen vekâlet ücretini öder. Dava açmadan önce bu riski de hesaba katın. Karara katılmıyorsanız kararda gösterilen süre içinde üst mahkemeye başvurabilirsiniz.

İlgili maddeler

• İcra takibi nasıl başlatılır?
• Ödeme emrine itiraz nasıl yapılır?

Kaynaklar

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 6, 10, 12, 26, 33, 118-121, 127, 136, 150, 316, 317, 323-327, 334-340, 445
2. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 18/A, 18/B
3. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 5/A; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m. 68, 73, 73/A; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3, 7; 5488 sayılı Tarım Kanunu, m. 13
4. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 168
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7