İptal davası nedir?

İptal davası, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen bir idari işlemin ortadan kaldırılması amacıyla, o işlem nedeniyle menfaati ihlal edilen kişiler tarafından idari yargı yerinde açılan davadır. Dava kabul edilirse işlem iptal edilir ve kural olarak yapıldığı tarihten itibaren hüküm doğurmaz hâle gelir.

Dayanak

İptal davası 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 2. maddesinde tanımlanmıştır. Anayasa'nın 125. maddesine göre idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.

Şartları

• İdari işlem: Dava konusu, kesin ve yürütülmesi gereken bir idari işlem olmalıdır (ör. atama, disiplin cezası, ruhsat reddi, imar planı).
• Menfaat ihlali: Davacının işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin etkilenmesi yeterlidir; ayrıca bir hakkının ihlal edilmesi şart değildir.
• Hukuka aykırılık: İşlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden en az biri bakımından hukuka aykırı olmalıdır.
• Süre: Özel kanunlarda ayrı süre yoksa dava açma süresi idare mahkemesi ve Danıştay'da 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gündür. Süre, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ise ilan tarihini izleyen günden başlar.

Nasıl başvurulur?

Dava kural olarak görevli ve yetkili idare mahkemesine dilekçeyle açılır; bazı işlemlerde (ör. Cumhurbaşkanı kararları, bakanlıklarca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler) Danıştay ilk derece mahkemesi olarak görevlidir. Bir işlem yapılması için idareye başvurduğunuz hâlde kanundaki süre içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; bu zımni ret işlemine karşı da dava açılabilir.

Yürütmenin durdurulması

Dava açılması, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse mahkeme, gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Dava açma süresi hak düşürücüdür; tebliğ tarihini mutlaka kayıt altına alın. İşlem nedeniyle zarara da uğradıysanız iptal davası ile tam yargı davasını birlikte açabilirsiniz.

İlgili kavramlar

• Tam yargı davası
• Yürütmenin durdurulması
• İdari işlem
• Zımni ret
• Hak düşürücü süre

Kaynaklar

1. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 2
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 10
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 27
5. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 125