Görevli mahkeme nedir?

Görevli mahkeme, bir uyuşmazlığa, konusu ve niteliği bakımından kanunen bakmakla yükümlü olan mahkeme türüdür. Bir kira uyuşmazlığının sulh hukuk mahkemesinde, bir işçilik alacağının iş mahkemesinde görülmesi görev kurallarının sonucudur. Görev, davanın hangi tür mahkemede açılacağını belirler; hangi şehirde açılacağı ise “yetki” ile ilgilidir.

Dayanak

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre mahkemelerin görevi ancak kanunla düzenlenir ve görevle ilgili kurallar kamu düzenine ilişkindir. Taraflar aralarında anlaşarak görevli mahkemeyi değiştiremez.

Genel ve özel mahkemeler

• Asliye hukuk mahkemesi: Aksine bir düzenleme yoksa, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda ve şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli genel mahkemedir.
• Sulh hukuk mahkemesi: Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, ortaklığın giderilmesi ve yalnızca zilyetliğe dayanan davalar gibi kanunda sayılan işlere bakar.
• Özel mahkemeler: Aile, iş, tüketici, asliye ticaret, kadastro ve fikri ve sınai haklar mahkemeleri kendi kanunlarında belirtilen davalara bakar. Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki de görev ilişkisidir.

Sonuçları

Mahkemenin görevli olması bir dava şartıdır. Mahkeme görevli olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden inceler; taraflar da görevsizliği her zaman ileri sürebilir. Görevsiz mahkemede açılan dava için görevsizlik kararı verilir. Taraflardan biri iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemezse dava açılmamış sayılır. Bu süre, karar kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden; karar verildiği anda kesinse kararın, kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddine ilişkin kararın tebliğinden itibaren işler.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Dava açmadan önce uyuşmazlığın özel bir mahkemenin görev alanına girip girmediğini kontrol edin; yanlış mahkeme zaman ve masraf kaybına yol açar.
• Görevsizlik kararından sonraki iki haftalık süreyi kaçırmamak için kararın kesinleştiği veya size tebliğ edildiği tarihi takip edin.
• Dosya süresinde görevli mahkemeye gönderilirse dava orada devam eder; yeniden dava açmanız gerekmez.

İlgili kavramlar

• Yetkili mahkeme
• Dava şartları
• Davanın açılmamış sayılması
• İstinaf

Kaynaklar

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 1, 2, 4, 20, 114, 115
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 4, 5