Mahkeme kararına nasıl itiraz edilir?

Mahkemenin verdiği karar size haksız geldiyse, kararı bir üst mahkemeye taşıyabilirsiniz. Halk arasında buna genel olarak “itiraz” denir; kanundaki adı ise kararın türüne göre istinaf, temyiz veya itirazdır. En önemli kural şudur: Her yolun kısa ve kesin bir süresi vardır ve süre geçerse karar kesinleşir.

Önce bilmeniz gerekenler

• İstinaf: İlk derece mahkemesinin (asliye hukuk, aile, iş, sulh hukuk, asliye ceza, ağır ceza gibi) kararını bölge adliye mahkemesi inceler. İdari davalarda bu incelemeyi bölge idare mahkemesi yapar. Hem olaylar hem hukuki değerlendirme yeniden incelenebilir.
• Temyiz: Bölge adliye mahkemesinin kararını Yargıtay, bölge idare mahkemesinin kararını Danıştay inceler. Burada esas olarak kararın hukuka uygun olup olmadığına bakılır.
• Kesin kararlar: Bazı kararlara karşı kanun yolu yoktur. Örneğin değeri her yıl güncellenen belirli bir tutarın altında kalan para davalarında ilk derece mahkemesinin kararı kesindir. Kararın son kısmında, karara karşı hangi yola, hangi sürede başvurulabileceği veya kararın kesin olduğu yazar. Önce oraya bakın.

Süreler

• Hukuk davaları (alacak, kira, boşanma, tazminat gibi): istinaf ve temyiz süresi, gerekçeli kararın size tebliğinden itibaren iki haftadır. Kısa kararın duruşmada okunması süreyi başlatmaz.
• Ceza davaları: istinaf ve temyiz süresi, gerekçeli hükmün size tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Hükmün duruşmada okunması süreyi başlatmaz.
• İdari davalar (idare ve vergi mahkemeleri): istinaf ve temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren otuz gündür. İhale veya acele kamulaştırma gibi ivedi yargılama usulüne tabi işlerde temyiz süresi on beş gün, ÖSYM ve MEB sınavlarına ilişkin davalarda beş gündür.
• İcra mahkemesi kararları: istinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır; bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır.
• Hâkimlik kararları (örneğin tutuklama, adli kontrol veya arama kararları): itiraz süresi, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki haftadır.

Başvuru nasıl yapılır?

1. Kararın bilgilerini öğrenin. Kararı veren mahkemeyi, esas ve karar numarasını e-Devlet veya UYAP Vatandaş Portalı'ndan görebilirsiniz.
2. Dilekçenizi hazırlayın. Başlığa kararı veren mahkemenin adını yazın ve dilekçenin üst mahkemeye gönderilmesini isteyin (örneğin “… Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmek üzere … Asliye Hukuk Mahkemesine”). Kararın hangi kısmına ve neden katılmadığınızı madde madde yazın. Hukuk davalarında bölge adliye mahkemesi kural olarak sizin gösterdiğiniz sebeplerle sınırlı inceleme yapar; bu yüzden itirazlarınızı ayrıntılı anlatın.
3. Dilekçeyi verin. Hukuk ve idari davalarda dilekçeyi kararı veren mahkemeye veya bulunduğunuz yerdeki başka bir mahkemeye verebilirsiniz; o mahkeme kaydedip gönderir. Ceza davalarında dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir. Elektronik imzanızla UYAP Vatandaş Portalı'ndan da başvurabilirsiniz. Ceza davalarında başvuru, hükmü veren mahkemenin zabıt kâtibine sözlü beyanda bulunularak da yapılabilir; beyan tutanağa geçirilir. Tutuklu veya hükümlüyseniz başvurunuzu bulunduğunuz cezaevi idaresi aracılığıyla yapabilirsiniz.
4. Harç ve masrafları ödeyin. Hukuk ve idari davalarda istinaf ve temyiz için harç ve gider avansı yatırılır. Harç eksikse mahkeme size süre verir; bu süre içinde ödemezseniz başvurunuz yapılmamış sayılabilir. Ceza davalarında kanun yoluna başvuru için harç alınmaz.

Kanun yoluna gitmek kararı durdurur mu?

Para ödenmesine ilişkin hukuk kararları, istinaf veya temyize gidilse bile kural olarak icraya konulabilir; icranın durdurulması için teminat göstererek ayrıca talepte bulunmanız gerekir. Buna karşılık boşanma gibi aile hukukuna ilişkin kararlar ve tapu iptali gibi taşınmaza ilişkin kararlar kesinleşmeden yerine getirilmez. Ceza davalarında süresinde yapılan başvuru hükmün kesinleşmesini engeller.

Son çareler

• Yargılamanın iadesi: Karar kesinleştikten sonra sahte belge, yalan tanıklık veya sonradan ele geçen önemli bir belge gibi kanunda sayılan sebepler ortaya çıkarsa, davanın yeniden görülmesi istenebilir. Hukuk davalarında bu talep, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde yapılmalıdır.
• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru: Bütün kanun yolları tüketildikten sonra temel haklarınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız, kanun yollarının tüketildiği tarihten (genellikle kesin kararın size tebliğinden) itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilirsiniz. Başvuru harca tabidir; dilekçenizi herhangi bir mahkeme aracılığıyla da verebilirsiniz.

İlgili maddeler

• Dava nasıl açılır?
• Kesin süre nedir?

Kaynaklar

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 341-345, 350, 355, 361, 362, 367, 374-377
2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 263, 268, 272, 273, 275, 286, 291
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 20/A, 20/B, 45, 46, 48
4. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 36, 363, 364
5. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m. 45-47