Yargılamanın iadesi nedir?

Yargılamanın iadesi, kesinleşmiş bir mahkeme kararının, kanunda sınırlı olarak sayılan ağır sakatlıklar nedeniyle yeniden ele alınmasını sağlayan olağanüstü kanun yoludur. Kesin hükmün bağlayıcılığına getirilmiş bir istisna olduğu için şartları dar yorumlanır.

Dayanak

Hukuk davalarında yargılamanın iadesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir. Bu yola yalnızca kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş nihai kararlara karşı başvurulabilir.

İade sebepleri

İade sebepleri kanunda tek tek sayılmıştır; bunlar dışında bir gerekçeyle başvurulamaz. Başlıcaları şunlardır:

• Mahkemenin kanuna uygun oluşmaması veya davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermesi,
• Yetkisi olmayan kişinin davaya vekil veya temsilci olarak katılmış olması,
• Kararın, lehine karar verilen tarafın veya temsilcisinin hileli davranışlarının etkisiyle verilmiş olması,
• Karardan sonra, elde olmayan sebeplerle o zamana kadar sunulamayan bir belgenin ele geçmesi,
• Kararın, sahteliğine hükmedilmiş bir belgeye ya da kasten gerçeğe aykırı tanık beyanı veya bilirkişi görüşüne dayanması,
• Aynı taraflar arasında, aynı konuda birbiriyle çelişen kararlar bulunması,
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin, kararın sözleşmeye aykırı olarak verildiğini kesinleşmiş kararıyla tespit etmesi.

Süre

Yargılamanın iadesi, kural olarak iade sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde istenmelidir. Bazı iade sebepleri için kanunda farklı başlangıç anları ve süreler öngörülmüştür.

Nasıl başvurulur?

Talep, kural olarak kararı vermiş olan mahkemeye dilekçeyle yapılır. Mahkeme önce talebin süresinde yapılıp yapılmadığını ve gösterilen sebebin kanunda sayılıp sayılmadığını inceler; sebep ispatlanırsa önceki karar ortadan kaldırılarak yeniden karar verilir. Başvuru, kendiliğinden kararın icrasını durdurmaz.

İlgili kavramlar

• Kesin hüküm
• Temyiz
• İstinaf
• Olağanüstü kanun yolları

Kaynaklar

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 374-381 (özellikle m. 375, 377)