Tutuklama nedir?

Tutuklama, hakkında kuvvetli suç şüphesi bulunan şüpheli veya sanığın, hâkim ya da mahkeme kararıyla yargılama sonuçlanmadan önce özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Tutuklama bir ceza değildir; ceza muhakemesinin sağlıklı yürümesini güvence altına almaya yönelik geçici bir koruma tedbiridir. Bu nedenle istisnai olarak ve son çare şeklinde uygulanmalıdır.

Dayanak

Tutuklama, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 100 ila 108. maddelerinde düzenlenmiştir. Anayasa'nın kişi özgürlüğü ve güvenliğine ilişkin 19. maddesi de tutuklamanın sınırlarını çizer.

Şartları

• Kuvvetli suç şüphesi: Suçun işlendiğini gösteren somut delillerin bulunması gerekir.
• Tutuklama nedeni: Şüphelinin kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular ya da delilleri yok etme, gizleme, değiştirme veya tanık, mağdur ya da başkaları üzerinde baskı girişiminde bulunma şüphesi. Kanunda sayılan bazı ağır suçlarda (katalog suçlar) tutuklama nedeninin varlığı kabul edilebilir.
• Ölçülülük: Tutuklama, işin önemi ve verilmesi beklenen ceza ile ölçülü değilse karar verilemez. Yalnız adli para cezası gerektiren suçlar gibi bazı hafif suçlarda kanun tutuklamayı yasaklar.

Nasıl karar verilir?

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise mahkeme karar verir. Tutuklama talebi değerlendirilirken şüpheli veya sanık, seçtiği ya da baro tarafından görevlendirilen müdafiin yardımından yararlanır. Karar, hukuki ve fiili gerekçeleri göstermelidir. Tutukluluk durumu düzenli aralıklarla (soruşturma evresinde en geç otuzar günlük sürelerle) yeniden incelenir; tutuklu kişi her zaman salıverilmesini isteyebilir ve karara itiraz edebilir.

Süre

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek altı ay uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde süre en çok iki yıldır; uzatma hâlinde de kanunda gösterilen üst sınırlar aşılamaz.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Adli kontrol yeterli görülüyorsa tutuklama yerine öncelikle adli kontrol değerlendirilmelidir.
• Tutuklulukta geçen süre, sonradan verilecek hapis cezasından mahsup edilir.
• Kanuna aykırı yapılan veya sonradan haksız olduğu anlaşılan tutuklama için Devlet aleyhine tazminat istenebilir.

İlgili kavramlar

• Adli kontrol
• Gözaltı
• Kuvvetli suç şüphesi
• Koruma tedbirleri
• Haksız tutuklama tazminatı

Kaynaklar

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 19
2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 100-108
3. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 141-144
4. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 63