Haksız şart nedir?

Haksız şart, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dahil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartıdır. Özellikle banka, sigorta, telefon, internet ve konut satış sözleşmeleri gibi önceden hazırlanmış standart sözleşmelerde karşılaşılır.

Dayanak

Haksız şartlar 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde düzenlenmiştir. Genel işlem koşullarına ilişkin Türk Borçlar Kanunu hükümleri de standart sözleşmelerde koruma sağlar.

Unsurları

• Şart tüketiciyle müzakere edilmemiş olmalıdır. Önceden hazırlanmış standart sözleşmede yer alan ve tüketicinin içeriğine etki edemediği şartlar müzakere edilmemiş sayılır; aksini ispat yükü sözleşmeyi düzenleyendedir.
• Şart dürüstlük kuralına aykırı olmalıdır.
• Şart tüketici aleyhine bir dengesizlik yaratmalıdır.

Sonuçları

Haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmenin diğer hükümleri geçerliliğini korur; sözleşmeyi düzenleyen, bu şartlar olmasaydı sözleşmeyi yapmayacağını ileri süremez. Açık ve anlaşılır olmayan veya birden çok anlama gelen hükümler tüketici lehine yorumlanır.

Örnekler

• Satıcıya fiyatı veya sözleşme koşullarını tek taraflı değiştirme yetkisi veren şartlar,
• satıcının yasal sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan şartlar,
• tüketicinin yasal haklarından önceden feragat ettiğini gösteren şartlar,
• yalnız tüketici aleyhine öngörülen ağır cezai şartlar.

Uygulamada dikkat edilecekler

Haksızlık değerlendirmesi sözleşmenin kurulduğu ana göre yapılır. Açık ve anlaşılır biçimde yazılmış olmak şartıyla, malın fiyatı ile piyasa değeri arasındaki denge haksız şart denetimine konu olmaz. Ticaret Bakanlığı da genel olarak kullanılan sözleşmelerden haksız şartların çıkarılması için tedbir alır. Haksız olduğunu düşündüğünüz bir şart nedeniyle sizden talepte bulunulursa, hakem heyeti veya tüketici mahkemesi önünde bu şartın hükümsüzlüğünü ileri sürebilirsiniz.

İlgili kavramlar

• Genel işlem koşulları
• Tüketici işlemi
• Dürüstlük kuralı
• Tüketici mahkemesi

Kaynaklar

1. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m. 5
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 20-25