Tıbbi kayıtlara erişim ve sağlık verilerinin gizliliği

Muayene, tetkik ve tedavi sırasında oluşan her kayıt hastanın kendisine ilişkindir. Hasta bu kayıtları görmek, suretini almak, hatalıysa düzeltilmesini istemek ve başkalarının eline geçmemesini beklemek hakkına sahiptir. Tıbbi kayıt, ileride açılacak bir tazminat davasında ya da şikâyette en önemli delildir; sağlık bilgisinin yetkisiz kişilerce görülmesi veya paylaşılması ise başlı başına bir hak ihlalidir.

Konunun temel düzenlemeleri Hasta Hakları Yönetmeliği (RG 01.08.1998), 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'dur. Aşağıda kayıtlara erişimin nasıl isteneceği, sağlık verisinin hukuki niteliği ve mahremiyet ihlalinde başvurulabilecek yollar ele alınmaktadır.

Hasta dosyasını ve epikrizi isteme hakkı

Hasta, sağlık durumu ile ilgili bilgilerin bulunduğu dosyayı ve kayıtları doğrudan veya vekili ya da kanuni temsilcisi vasıtasıyla inceleyebilir ve bir suretini alabilir; bu kayıtları yalnızca hastanın tedavisi ile doğrudan ilgili olanlar görebilir (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 16). Kayıtlarda eksik, belirsiz veya hatalı tıbbi ve şahsi bilgi varsa hasta bunların tamamlanmasını ve düzeltilmesini isteyebilir; bu hak sağlık raporlarına itirazı da kapsar (m. 17). Hastalığın muhtemel sebepleri, uygulanacak tedavi, seçenekler ve komplikasyonlar hakkında bilgi alma hakkı ise ayrıca düzenlenmiştir (m. 15).

Uygulamada izlenecek yol şöyledir:

1. Hastanenin hasta hakları birimine veya arşivine yazılı dilekçe verilir; epikriz, ameliyat notu, hemşire gözlem kayıtları, onam formları, laboratuvar ve görüntüleme raporları ayrı ayrı sayılmalıdır. Avukat aracılığıyla yapılan başvuruda vekâletname eklenir.
2. Aynı talep KVKK kapsamında veri sorumlusuna başvuru olarak da yapılabilir. Hastane talebi en geç otuz gün içinde, kural olarak ücretsiz sonuçlandırmak zorundadır; işlem ayrıca maliyet gerektiriyorsa Kurulun belirlediği tarife uygulanabilir (KVKK m. 11, 13).
3. Sağlık Bakanlığı, işlediği kişisel sağlık verilerine ilgili kişilerin kendilerinin veya yetki verdikleri üçüncü kişilerin erişebileceği bir sistem kurmakla yükümlüdür (3359 s. Kanun ek m. 19). Uygulamada bu erişim e-Nabız üzerinden sağlanır; ancak sistemde görünmeyen hemşire notları, ameliyat ve anestezi kayıtları gibi belgeler için hastaneye ayrıca başvurmak gerekir.

Sık yapılan hata, yalnızca epikrizle yetinmektir. Epikriz bir özettir; olayın saat saat seyri, konsültasyon istem zamanları ve ilaç uygulamaları ancak tam dosyadan anlaşılır. Bir uyuşmazlık öngörülüyorsa kayıtlar olaydan hemen sonra, eksiksiz olarak istenmelidir.

Sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir

Kişilerin sağlığına ilişkin veriler özel nitelikli kişisel veridir ve bunların işlenmesi kural olarak yasaktır (KVKK m. 6/1, 6/3). 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen m. 6/3, istisnaları sınırlı biçimde sayar: açık rıza, kanunda açıkça öngörülme, hayati tehlike, bir hakkın tesisi veya korunması için zorunluluk ve sır saklama yükümlülüğü altındaki kişiler ya da yetkili kurumlarca kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım, sağlık hizmetlerinin planlanması, yönetimi ve finansmanı için gerekli olması bunlardandır. Bu verilerin işlenmesinde Kurulun belirlediği yeterli önlemlerin alınması ayrıca şarttır (m. 6/4).

Hasta Hakları Yönetmeliği de aynı yöndedir: Hastanın mahremiyetine saygı esastır; tedavisiyle doğrudan ilgili olmayan kimseler tıbbi müdahale sırasında bulunamaz ve ölüm olayı mahremiyetin bozulması hakkını vermez (m. 21). Sağlık hizmeti sebebiyle edinilen bilgiler kanunun izin verdiği hâller dışında açıklanamaz; araştırma ve eğitim faaliyetlerinde de hastanın kimlik bilgileri rızası olmaksızın açıklanamaz (m. 23). Bakanlık, sistemdeki kayıtların hangi görevli tarafından ne amaçla kullanıldığının denetlenmesine imkân veren bir güvenlik sistemi kurmakla yükümlüdür (3359 s. Kanun ek m. 19). Bu nedenle bir hastanın kayıtlarına kimin baktığı, çoğu zaman sistem kayıtlarından tespit edilebilir.

Mahremiyet ihlalinde başvuru yolları

• Hasta hakları birimi ve kurul: Hasta, hakkının ihlal edildiğini düşündüğünde hasta hakları birimine başvurur (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 42/A). Kurum içinde çözülemeyen yazılı başvurular il sağlık müdürlüğü bünyesindeki Hasta Hakları Kurulunca otuz gün içinde karara bağlanır (m. 42/B, 42/C). Tıbbi hata iddiaları bu kurulda incelenmez.
• CİMER ve idari şikâyet: Kamu hastanesindeki ihlaller için Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi veya il sağlık müdürlüğü aracılığıyla şikâyette bulunulabilir; personel hakkında disiplin süreci işletilebilir.
• KVKK yolu: Önce veri sorumlusu hastaneye başvurulur (m. 13). Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse, cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz ve her hâlde başvurudan itibaren altmış gün içinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet edilebilir (m. 14/1-2). Kurul, ihlali tespit ederse giderilmesine karar verir ve idari para cezası uygulayabilir (m. 15, 18). Kamu kurumlarında ihlale karışan personel hakkında disiplin hükümleri uygulanır (m. 18/4).
• Ceza yolu: Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetmek (TCK m. 135; sağlık verisinde ceza yarı oranında artırılır) ile başkasına vermek, yaymak veya ele geçirmek (TCK m. 136) suçtur. Kamu görevlisi tarafından görevin verdiği yetki kötüye kullanılarak veya meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi cezayı yarı oranında artırır (TCK m. 137). Bu suçlar şikâyete bağlı değildir (TCK m. 139).
• Tazminat: Kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır (KVKK m. 14/3; 6098 sayılı TBK m. 58). Kamu hastanesindeki ihlalde dava idareye karşı tam yargı davası olarak açılır (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 43); özel hastane ve çalışanına karşı adli yargıda dava açılır.

Emsal kararlar

Danıştay 10. Daire, 18.11.2024, 2020/6405 E., 2024/4947 K. Bir üniversite hastanesinde poliklinik muayenesi sırasında hekim, görüntüleri hocalarına göstereceğini söyleyerek hastanın fotoğraf ve video görüntülerini almış, görüntüler daha sonra erişime açık bir internet sitesinde yayımlanmıştı. İlk derece mahkemesi eylemi hizmetten ayrılabilen kişisel kusur sayarak adli yargının görevli olduğuna karar vermişti. Danıştay, hekimin muayene sırasındaki güçlü konumundan ve resmî yetki ve olanaklarından yararlandığını, kurumun rutin muayene kurallarının dışına çıktığını belirterek kusurun idareden ayrılamayan görev kusuru niteliğinde hizmet kusuru olduğunu kabul etti ve kararı bozdu. Kamu hastanesindeki mahremiyet ihlallerinde davanın idareye karşı açılacağını, idarenin ise personele rücu edebileceğini gösteren önemli bir karardır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 24.03.2026, 2024/939 E., 2026/2810 K. Bir aile hekimi, kendisine verilen kullanıcı adı ve şifreyle bir kişinin e-Nabız kayıtlarını üç kez görüntülemiş, bölge adliye mahkemesi verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme suçundan mahkûmiyet kararı vermişti. Daire, Ceza Genel Kurulunun yaklaşımına dayanarak, hizmet gereği erişim yetkisi verilen kişilerin merak gibi saiklerle “sistemde yer alan kişisel verileri sorgulamak ve bu verilere salt duyu organları aracılığıyla vakıf olmaktan ibaret eylemlerinin, 5237 sayılı TCK kapsamında suç oluşturmayacağı değerlendirilmiştir” diyerek, verilerin paylaşıldığına dair delil bulunmayan dosyada beraat gerektiğini belirtti ve hükmü bozdu. Karar, yalnızca bakmanın ceza yaptırımı doğurmadığını, ancak disiplin, KVKK ve tazminat yollarının açık kaldığını hatırlatmaktadır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 24.06.2024, 2020/1372 E., 2024/3312 K. Bir tıp fakültesi hastanesinde staj yapan hemşirelik öğrencisi, hastane otomasyon sisteminde arama yaparak önceden tanıdığı bir kişinin cep telefonu numarasına ulaşmış ve ona mesaj göndermişti. Mahkûmiyet kararını bozan Daire, sanığın sisteme girme yetkisi olup olmadığının ve girişin kendisine özgü kullanıcı adı ve parola ile yapılıp yapılmadığının araştırılmasını, sonucuna göre TCK m. 135 ve 136 kapsamında değerlendirme yapılmasını istedi. Erişim yetkisinin varlığı, cezai sorumluluğun belirlenmesinde ilk incelenecek husustur.

Sık sorulan sorular

Hastane hasta dosyamı vermekten kaçınabilir mi?

Hayır. Hasta, kendi dosyasını ve kayıtlarını inceleme ve suretini alma hakkına sahiptir. Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse KVKK'ya şikâyet yolu, ayrıca hasta hakları birimi ve kurulu yolu açıktır.

Yakınlarım benim sağlık bilgilerimi hastaneden öğrenebilir mi?

Kural olarak hayır. Kayıtları hasta, vekili veya kanuni temsilcisi görebilir. Rıza veya kanuni bir istisna olmadan bilgilerin üçüncü kişilere verilmesi mahremiyet ihlalidir.

Bir hastane çalışanı kayıtlarıma baktı; ne yapabilirim?

Hastaneden KVKK m. 11 kapsamında verilerinizin hangi amaçla işlendiğini ve kimlere aktarıldığını sorabilir, ayrıca durumu hasta hakları birimine bildirebilir; sonuç alamazsanız Kurula şikâyet edebilirsiniz. Verilerin paylaşılması veya yetkisiz ele geçirilmesi suç oluşturabilir; yalnızca bakma ise Yargıtay'a göre suç değil, disiplin ve tazminat konusudur.

Mahremiyet ihlalinde tazminatı kime karşı istemeliyim?

Kamu hastanesinde idareye karşı idari yargıda, özel hastanede hastane ve ilgili çalışana karşı adli yargıda dava açılır.

Dayanak mevzuat

• Hasta Hakları Yönetmeliği m. 15, 16, 17, 21, 23, 42/A, 42/B, 42/C, 43
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 6 (7499 sayılı Kanunla değişik), 11, 13, 14, 15, 18
• 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m. 19
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 135, 136, 137, 139
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 58
• Danıştay 10. Daire, 18.11.2024, 2020/6405 E., 2024/4947 K.
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 24.03.2026, 2024/939 E., 2026/2810 K.
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 24.06.2024, 2020/1372 E., 2024/3312 K.