Hatalı tedavi sonucu ölümde destekten yoksun kalma ve diğer talepler

Hatalı tedavi sonucunda hastanın hayatını kaybetmesi, sorumluluk hukukunun en ağır sonucudur. Ölümle birlikte hastanın kendi tazminat hakları büyük ölçüde sona erer; buna karşılık geride kalanlar için yeni ve bağımsız talepler doğar. Kimin hangi talebi, hangi sıfatla ileri sürebileceğini doğru ayırmak, davanın sonucunu doğrudan etkiler.

Bu yazıda ölüm hâlinde istenebilecek kalemler, özellikle destekten yoksun kalma tazminatı, cenaze giderleri, yakınların manevi tazminatı ve mirasçıların talepleri ele alınmaktadır. Kusurun ve illiyet bağının ispatı, zamanaşımı ve kamu hastanelerindeki başvuru süreci ayrı yazılarda incelenmiştir.

Ölüm hâlinde istenebilecek zararlar

Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır (6098 sayılı TBK m. 53):

1. Cenaze giderleri.
2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.

Bunlara ek olarak ölenin yakınları kendi acıları için manevi tazminat isteyebilir (TBK m. 56/2). Bu kalemlerin her birinin talep sahibi farklı olabilir; dava dilekçesinde her davacının hangi kalemi hangi sıfatla istediği ve tutarı ayrı ayrı gösterilmelidir.

Mirasçıların talepleri

Hasta, hatalı tedaviden sonra bir süre yaşamış ve bu sürede tedavi giderleri yapılmış ya da çalışamamışsa, bu zararlar ölenin malvarlığına ait alacaklardır ve mirasçılarına geçer. Mirasçılar bu talepleri miras payları oranında ileri sürer; mirasçılık belgesi dava dilekçesine eklenmelidir.

Hastanın kendi manevi tazminat istemi ise farklı bir kurala tabidir: Bu istem, miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez (4721 sayılı TMK m. 25/4). Hasta yaşarken dava açmış veya talebini ileri sürmüşse mirasçılar davayı sürdürebilir; aksi hâlde mirasçılar yalnızca kendi acıları için TBK m. 56/2'ye dayanabilir.

Destekten yoksun kalma tazminatı

Destekten yoksun kalma tazminatı, mirasçılık sıfatına bağlı değildir. Ölen kişinin sağlığında eylemli ve düzenli olarak geçimine katkıda bulunduğu ve olayların olağan akışına göre bu katkıyı sürdürecek olduğu kişiler, desteğin yitirilmesi nedeniyle uğradıkları zararı kendi adlarına isteyebilir. Bu nedenle mirası reddeden bir eş veya çocuk da destek tazminatı isteyebilir; buna karşılık mirasçı olsa bile ölenin desteğine ihtiyaç duymayan kişi bu tazminatı alamaz.

Hesapta dikkate alınan başlıca unsurlar şunlardır:

• Ölenin geliri: Bordro, SGK kayıtları, vergi beyannamesi; belgelenemiyorsa emsal ücret veya asgari ücret. Henüz mezun olmamış bir öğrencinin gelecekte belirli bir meslekte çalışacağı varsayımı, somut dayanak olmadan kabul edilmez.
• Destek payları: Gelirin ne kadarının ölenin kendisine, ne kadarının eş, çocuklar ve anne-babaya ayrıldığı. Destek alanlardan birinin olay tarihinde hayatta olmaması, paylaşımı değiştirir.
• Destek süresi: Ölenin bakiye ömrü ve aktif çalışma süresi ile destek alanın durumu. Çocuklar için destek süresi yaş ve öğrenim durumuna göre belirlenir.
• Kusur oranı ve indirimler: Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler tazminattan indirilemez; hesaplanan tazminat hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz (TBK m. 55/1).

31.07.2026'dan sonra gerçekleşen ölümlerde faiz için yeni bir kural uygulanır: Desteğin kazancının bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, bilinemediği döneme ilişkin tazminata karar tarihinden kanuni faiz işletilir; tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemeler oransal olarak mahsup edilir (TBK m. 55/3-4; 7589 s. Kanun geçici m. 1/9). Bu tarihten önceki ölümlerde önceki uygulama sürer.

Cenaze giderleri

Nakil, defin, mezar yeri ve dinî tören giderleri bu kapsamdadır. Bu giderler fatura ve makbuzlarla ispatlanmalı; gideri fiilen karşılayan yakın tarafından talep edilmelidir. Belgelenemeyen giderler bakımından hâkim olayların olağan akışına göre makul bir miktar belirleyebilir (TBK m. 50/2).

Yakınların manevi tazminatı

Ölüm hâlinde yakınların manevi tazminat hakkı için ayrıca "ağır zarar" koşulu aranmaz; ölüm olgusu yeterlidir (TBK m. 56/2). Eş, çocuklar, anne ve baba ile kardeşler en sık talepte bulunan yakınlardır. Daha uzak akrabalar için ölenle aralarındaki fiilî yakınlığın ve duydukları acının somut olarak ortaya konulması gerekir. Miktar; olayın oluş biçimi, kusurun ağırlığı, ölenin yaşı ve yakınlık derecesi gözetilerek belirlenir.

Kamu hastanesinde ölüm

Ölüm devlet veya üniversite hastanesinde gerçekleşmişse dava hekime değil idareye karşı tam yargı davası olarak açılır. Dava açmadan önce, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulması gerekir (2577 sayılı İYUK m. 13/1). Tıbbi kayıtların hastane tarafından saklanması ispat bakımından kritik önemdedir; aşağıda anılan bir dosyada, kayıtların imha edilmiş olması nedeniyle olayın aydınlatılamamasının yükü davacılara bırakılmamıştır.

Sık yapılan hatalar

• Tüm aile için toplu tutar istemek; her davacının maddi ve manevi talebi ayrı gösterilmelidir.
• Destek tazminatını mirasçılık belgesine bağlamak; destek ilişkisi ayrıca kanıtlanmalıdır.
• Ölenin gelirine ilişkin belgeleri erken aşamada toplamamak.
• Hastanın sağlığında başlattığı manevi tazminat talebini takip etmemek.

Emsal kararlar

Danıştay 10. Daire, 05.07.2022, 2022/2693 E., 2022/3711 K. Lenfoma tedavisi gören 21 yaşındaki hastaya kemoterapi protokolündeki dozun on katı ilaç verilmiş ve hasta hayatını kaybetmişti. Danıştay, Adli Tıp Kurumu raporuna dayanarak hizmet kusurunu açık buldu; ancak destek hesabını iki yönden hatalı gördü: Henüz mezun olmamış öğrencinin ileride belirli bir meslekte çalışacağı varsayımıyla asgari ücretin katları üzerinden hesap yapılamayacağını, asgari ücretin esas alınması gerektiğini; babanın hayatta olmaması nedeniyle annenin destek payının %25 yerine %50 olarak belirlenmesi gerektiğini belirtti. Anne, kardeş, dayı ve teyzeler için takdir edilen manevi tazminatı da fazla bularak kararı bozdu.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 28.12.2021, 2021/6846 E., 2021/11175 K. Bir trafik kazasında ölen kişinin desteğinden yoksun kalanların talebine ilişkin bu kararda Daire, destek kavramının hısımlığa veya nafaka hükümlerine değil, eylemli ve düzenli yardıma dayandığını ve destekten yoksun kalanın gerçek bir ihtiyaç içinde bulunması gerektiğini açıkladı. Daire'nin vurgusu şudur: “destekten yoksun kalma tazminatı, desteğin mirasçısı olarak geride bıraktığı kişilere değil, desteğinden yoksun kalanlarına aittir.” İlke, hatalı tedavi sonucu ölümlerde de aynen geçerlidir.

Anayasa Mahkemesi, B. No: 2022/2450, 17.02.2026. Acil serviste baş ve boğaz ağrısı tanısıyla taburcu edilen hasta, kısa süre sonra menenjit ve beyin apsesi nedeniyle ölmüştü. Ailenin açtığı tam yargı davasında acil servis muayene formlarının imha edildiği anlaşıldı; bölge idare mahkemesi, kayıtları saklamayan idarenin sonuçtan sorumlu olduğunu kabul etti. Dava dilekçesinde her davacının talebinin ayrı gösterilmemesi iki kez dilekçe reddine yol açtı. Anayasa Mahkemesi, on iki yılı aşan yargılamanın makul ivedilikle yürütülmediğini belirterek yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ve başvuruculara müştereken 330.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetti.

Sık sorulan sorular

Mirası reddettim; destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir miyim?

Evet. Destekten yoksun kalma tazminatı mirasçılık sıfatına değil, ölenin size fiilen destek olmasına dayanır.

Babam ameliyattan sonra üç ay yaşadı; bu süredeki tedavi giderlerini kim ister?

Bu giderler babanızın malvarlığına ait alacaklardır ve mirasçılar tarafından miras payları oranında istenir (TBK m. 53/2).

Kardeşim öldü; manevi tazminat isteyebilir miyim?

Ölüm hâlinde kardeşler de manevi tazminat isteyebilir (TBK m. 56/2); miktar, aranızdaki fiilî ilişki ve olayın özellikleri gözetilerek belirlenir.

Hastane kayıtları kaybolmuşsa dava sonuçsuz mu kalır?

Hayır. Kayıtları saklama yükümlülüğü hastanededir; kayıtların eksikliği idari yargıda idarenin aleyhine değerlendirilebilmektedir.

Dayanak mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50, 53, 55 (7589 s. Kanunla eklenen 3. ve 4. fıkralar dahil), 56
• 7589 sayılı Kanun geçici m. 1/9
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/4
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13
• Danıştay 10. Daire, 05.07.2022, 2022/2693 E., 2022/3711 K.
• Yargıtay 4. HD, 28.12.2021, 2021/6846 E., 2021/11175 K.
• Anayasa Mahkemesi, B. No: 2022/2450, 17.02.2026