Karşılıksız çıkan bir çekle ilgili olarak başvurabileceğiniz hukuki yollar şunlardır:
1. İcra Takibi: Çek bir kambiyo senedidir. İİK m. 167 uyarınca, alacağı çeke dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatabilir veya borçlu iflasa tabi kişilerden ise iflas yoluyla takip yolunu seçebilir. Bu takip yolu, borçlunun taşınır, taşınmaz malları ile banka hesaplarına haciz konulmasını ve alacağınızın tahsil edilmesini amaçlar.
2. Cezai Şikayet: 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5 uyarınca, yasal süresi içinde bankaya ibraz edilen çek hakkında "karşılıksızdır" işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında şikayette bulunabilirsiniz. Bu şikayet yetkili icra mahkemesine yapılır. Yargılama neticesinde mahkeme, sanık hakkında binbeşyüz güne kadar adli para cezasına ve çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağına hükmedebilir. Ayrıca yargılama aşamasında da koruma tedbiri olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilebilir.
Bu iki sürecin işleyişi ve amacı birbirinden tamamen farklıdır. İcra takibi alacağın parasal olarak tahsilini hedeflerken, icra mahkemesine yapılacak şikayet suç teşkil eden karşılıksız çek düzenleme fiilinin cezalandırılmasını hedefler. Dolayısıyla alacaklı, icra takibi yaparken aynı zamanda ceza şikayetinde bulunma hakkına sahiptir.
İzlemeniz gereken pratik adımlar şunlardır:
- Bankadan çekin arkasına "karşılıksızdır" kaşesi ve işlem tarihinin yazılı olduğu çek aslını teslim alın.
- İcra dairesi aracılığıyla borçlu ve varsa diğer cirantalar aleyhine kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatın.
- İlgili icra mahkemesine dilekçe ile başvurarak 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5 kapsamında karşılıksız çek şikayetinde bulunun. Bu başvuru için çekin bankaya ibraz edildiği yer, çek hesabının bulunduğu yer, hesap sahibinin veya şikayetçinin yerleşim yeri mahkemeleri yetkilidir.
Unutulmamalıdır ki başvurulacak yolların neticesi, çekin süresinde ibraz edilip edilmediği, keşidecinin sıfatı ve sunulacak belgelerin usule uygunluğuna göre somut olayın özelliklerine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Hak kaybı yaşamamak adına sürecin bir avukat desteğiyle yürütülmesi tavsiye edilir.