Uzlaştırma: hangi suçlarda uygulanır, süreç ve sonuçları

Uzlaştırma, belirli suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlar; anlaşma gerçekleşirse ceza davası açılmaz veya açılmış dava sona erer. Mağdur için zararın hızla karşılanması, şüpheli için mahkûmiyet riskinin kalkması demektir; ancak rapor imzalandıktan sonra sonuçları kolayca geri alınamaz.

Kurum, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 253–255 ile Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir. Hükümler son iki yılda 7531 sayılı Kanun (2024) ve 11. Yargı Paketi olarak bilinen 7571 sayılı Kanunla (yürürlük 25.12.2025) önemli ölçüde değişti. Yönetmeliğin bazı maddeleri bu değişikliklere uyarlanmadığından, çatışma hâlinde kanun metni esas alınır.

Hangi suçlarda uygulanır

Uzlaştırma için mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması gerekir; mağdurun Devlet veya bir kamu kurumu olduğu suçlarda uzlaştırma yapılmaz. Bu şartla CMK m. 253/1 üç grup suç sayar:

1. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. Örneğin basit kasten yaralama (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 86/2), kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (TCK m. 123), mala zarar verme (TCK m. 151).
2. Şikâyete bağlı olmasa da kanunda tek tek sayılan TCK suçları: kasten yaralama (m. 86/3'teki nitelikli hâller hariç; m. 88), taksirle yaralama (m. 89), tehdit (m. 106/1), konut dokunulmazlığının ihlali (m. 116), iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m. 117/1; m. 119/1-c), hırsızlık (m. 141), güveni kötüye kullanma (m. 155; taşıtlara ilişkin üçüncü fıkra hariç), dolandırıcılık (m. 157), suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m. 165), çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m. 234), ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (m. 239; dördüncü fıkra hariç).
3. Adli süreçteki çocuklar (7593 sayılı Kanundan önceki ifadeyle "suça sürüklenen çocuklar") bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.

Listede yalnızca temel şekiller yer alır. Nitelikli hırsızlık (TCK m. 142) ve nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158) uzlaştırmaya tabi değildir. Eşe, boşanılan eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı ya da silahla işlenen kasten yaralama da (TCK m. 86/3) kapsam dışındadır.

İstisnalar ve önödeme ile ilişkisi

• Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda (örneğin cinsel taciz), ısrarlı takipte (TCK m. 123/A) ve hakarette (TCK m. 125) uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/3). Hakaret, 7571 sayılı Kanunla bütünüyle uzlaştırmadan çıkarılmış; kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışında önödeme kapsamına alınmıştır (TCK m. 75/6). 25.12.2025 itibarıyla uzlaşmanın zaten sağlanmış olduğu dosyalar eski hükümlere göre sonuçlandırılır (CMK geçici m. 8).
• Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. 7571 sayılı Kanunla getirilen istisnaya göre, birlikte işlenen diğer suç önödeme kapsamındaysa uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaştırma yapılır.
• Diğer kanunlardaki suçlarda uzlaştırma, ancak suç şikâyete bağlıysa veya o kanunda açık hüküm varsa mümkündür (CMK m. 253/2).

Önödeme (TCK m. 75) uzlaşma kapsamındaki suçlarda uygulanmaz; iki kurum birbirini dışlar. Uzlaştırmaya tabi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan bir işte uzlaştırma yapılmadan düzenlenen iddianame mahkemece iade edilir (CMK m. 174/1-c). Uzlaştırma denenmeden kamu davasının açılmasının ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı da verilemez (Yönetmelik m. 7/9).

Süreç: büroya gönderme, teklif ve müzakere

Suç uzlaştırmaya tabiyse ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa, savcı dosyayı Cumhuriyet başsavcılığındaki uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK m. 253/4). Yeterli şüphe yoksa dosya büroya gönderilmeden kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapatılır. Uzlaşma teklifi almak, savcının dosyada iddianame düzenlemeye yetecek delil gördüğü anlamına gelir.

• Uzlaştırmacı: Adalet Bakanlığının listesinden, hukuk fakültesi mezunları arasından görevlendirilir (CMK m. 253/24). Hâkimin davaya bakamayacağı hâller ve ret sebepleri uzlaştırmacı için de gözetilir (m. 253/10).
• Teklif: Uzlaştırmacı şüpheliye ve mağdura teklifte bulunur; bunu açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve kabul ya da reddin hukuki sonuçları anlatılır, Uzlaşma Teklif Formu imzalatılır (m. 253/5; Yönetmelik m. 29).
• Düşünme süresi: Teklif yapılan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır (m. 253/4). Yönetmeliğin 30. maddesinde hâlâ "üç gün" yazması, kanundaki süreyi değiştirmez.
• Müzakere: Müzakereler gizlidir; şüpheli, mağdur, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Müzakereye katılmaktan kaçınan taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır (m. 253/13). Görüşmeler ayrı ayrı veya görüntülü iletişimle de yapılabilir (Yönetmelik m. 31).
• Süre: Uzlaştırmacı, belgeler kendisine verildikten itibaren en geç 30 gün içinde işlemleri sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında 20 günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (m. 253/12).

Birden fazla mağdur varsa hepsinin kabulü gerekir (m. 253/7). Birden çok şüpheli varsa yalnızca uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır (CMK m. 255). Taraflardan birine dosyadaki adreste ulaşılamazsa uzlaştırma yapılmadan soruşturma sonuçlandırılır (m. 253/6); adres değişikliğini bildirmemek bu yolu kapatabilir. İlk tekliften raporun büroya verilmesine kadar dava zamanaşımı ve şikâyet süresi işlemez (m. 253/21). Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaştırmaya tabi olduğu anlaşılırsa, örneğin suçun nitelendirmesi değişirse, mahkeme dosyayı aynı usulle uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK m. 254/1).

Edim ve uzlaştırma raporu

Edim, şüphelinin uzlaşma karşılığında üstlendiği yükümlülüktür. Taraflar aşağıdakilerden birini veya birkaçını ya da hukuka ve ahlaka uygun başka bir edimi kararlaştırabilir (Yönetmelik m. 33):

• maddi veya manevi zararın tamamen ya da kısmen giderilmesi veya eski hâle getirme,
• bir kamu kurumuna, kamu yararına hizmet veren özel bir kuruluşa veya yardıma muhtaç kişilere bağış,
• mağdur, onun göstereceği üçüncü kişi veya bir kamu kurumu için belirli bir hizmetin geçici süreyle yerine getirilmesi,
• topluma faydalı birey olmayı sağlayacak bir programa katılma,
• mağdurdan özür dileme.

Taraflar edimsiz de uzlaşabilir. Uzlaşma sağlanırsa tarafların imzasını taşıyan raporda ne şekilde uzlaşıldığı ayrıntılı olarak yazılır. Savcı, uzlaşmanın özgür iradeye dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu tespit ederse raporu onaylar (CMK m. 253/15, 17).

Rapor imzalanmadan önce kontrol edilecekler

• Edimin tutarı, ödeme şekli ve hesap bilgisi açıkça yazılmış mı? "Zararın karşılanması" gibi belirsiz ifadeler sonradan uyuşmazlık doğurur.
• Taksitli veya ileri tarihli ödemede her taksidin tutarı ve vadesi ayrı ayrı gösterilmiş mi?
• Edimin kim tarafından kime yerine getirileceği, birden çok şüpheli varsa her birinin payı belli mi?
• Uzlaşmanın hangi suç ve hangi kişi bakımından yapıldığı doğru yazılmış mı?
• Bilinen bütün zarar kalemleri (tedavi gideri, iş göremezlik, eşya bedeli, manevi zarar) edimde karşılanmış mı? Uzlaşmadan sonra bu kalemler için ayrıca dava açılamaz.
• Rapora suçun nasıl işlendiğine dair açıklamalar yazılmamış olmalıdır (Yönetmelik m. 18/2).

Ödemeler rapordaki hesaba, açıklama kısmına soruşturma numarası yazılarak yapılmalı ve dekontlar saklanmalıdır; ertelenmiş edimin yerine getirilip getirilmediğini uzlaştırma bürosu takip eder (Yönetmelik m. 20/2).

Uzlaşmanın sonuçları

Kararın türü, dosyanın hangi evrede olduğuna ve edimin bir defada mı yerine getirildiğine göre değişir:

Kovuşturmadaki "durma" kararı 7531 sayılı Kanunla, daha önce verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının yerine getirilmiştir; Yönetmeliğin 27. maddesi hâlâ eski düzenlemeyi yansıtır. Erteleme ve durma süresince zamanaşımı işlemez.

Uzlaşmanın diğer sonuçları şunlardır (CMK m. 253/19–20):

• Uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava feragat edilmiş sayılır. Anayasa Mahkemesinin 2023'teki iptal kararından sonra bu kural, sonradan ortaya çıkan zararlar istisnasıyla 7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir.
• Edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 38 anlamında ilam niteliğinde belgedir; mağdur ilamlı icraya başvurabilir.
• Müzakerede yapılan açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz. Daha önce var olan bir belgenin müzakerede gösterilmiş olması ise onun delil olarak kullanılmasını engellemez (Yönetmelik m. 32/4).

Uzlaşma sağlanamazsa veya edim yerine getirilmezse

• Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa aynı suç için yeniden uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/18); savcı iddianame düzenler.
• Teklifi reddeden taraflar sonradan anlaşırsa, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcıya başvurabilir (m. 253/16). Kovuşturma evresinde uzlaştırmanın uygulanabildiği hâllerde Yönetmelik, hüküm verilinceye kadar uzlaşma belgesi sunulmasına imkân tanır (m. 26).
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesinden sonra edim yerine getirilmezse, CMK m. 171/4'teki şart aranmaksızın kamu davası açılır (m. 253/19). Kovuşturma evresinde durma kararından sonra yargılamaya devam edilir.
• Uzlaşma kararlarına karşı CMK'daki kanun yollarına başvurulabilir (m. 253/23).

Uzlaştırmacı ücreti ve giderler

Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığının her yıl çıkardığı tarifenin alt ve üst sınırları arasında belirlenen bir ücret, savcının sarf kararıyla ödenir; taraflar uzlaştırmacıya doğrudan ödeme yapmaz (CMK m. 253/22; Yönetmelik m. 36–37). Uzlaşma gerçekleşirse ücret ve diğer uzlaştırma giderleri Hazine tarafından karşılanır. Gerçekleşmezse bunlar yargılama gideri sayılır ve yargılama sonunda, örneğin mahkûm olan sanığa yükletilebilir (Yönetmelik m. 38).

Sık sorulan sorular

Uzlaşma teklifini kabul etmek suçu kabul etmek anlamına gelir mi?

Hayır. Teklifin kabulü ve müzakerede yapılan açıklamalar ikrar sayılmaz; bunlar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz (CMK m. 253/20).

Uzlaşırsam sabıka kaydım olur mu?

Uzlaşma üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı bir mahkûmiyet değildir; adli sicil kaydı oluşturmaz.

Şikâyetten vazgeçmek ile uzlaşmak arasında fark var mı?

Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme dosyayı edim gerektirmeden sona erdirir (TCK m. 73/4). Vazgeçen kişi, şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamadıkça hukuk mahkemesinde tazminat isteyebilir (TCK m. 73/7). Uzlaşmada ise kural olarak aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; bu nedenle zararın tamamının edimde karşılanması gerekir.

Hakaret suçunda hâlâ uzlaşma yapılıyor mu?

Hayır. 25.12.2025'ten itibaren hakarette uzlaştırma yoktur (CMK m. 253/3). Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışındaki hâllerde önödeme uygulanır (TCK m. 75/6); bu tarihten önce uzlaşmanın sağlandığı dosyalar eski hükümlere göre sonuçlandırılır.

Dayanak mevzuat

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171, 174/1-c, 253, 254, 255, geçici m. 8
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 75, 86, 123/A, 125, 155
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 38
• 7531 sayılı Kanun (2024), 7571 sayılı Kanun (RG 25.12.2025), 7593 sayılı Kanun (RG 18.08.2026)
• Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği (RG 05.08.2017, 30145) m. 7, 18, 20, 26, 29–33, 36–38