Saklı pay ve tasarruf oranı: kimler saklı paylıdır, nasıl hesaplanır

Türk hukukunda kişi, malvarlığı üzerinde hem sağlığında hem de ölümünden sonrası için geniş bir serbestiye sahiptir. Bu serbestinin tek önemli sınırı, kanunun en yakın mirasçılara ayırdığı ve miras bırakanın iradesiyle ortadan kaldırılamayan kısımdır. Bu kısma saklı pay, miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufla dilediğine bırakabileceği geri kalan kısma ise tasarruf oranı (tasarruf edilebilir kısım) denir (4721 sayılı TMK m. 505).

Saklı pay kuralı, bir vasiyetnameyi veya bağışı kendiliğinden geçersiz kılmaz. Saklı payı zedelenen mirasçı, kanuni süre içinde tenkis davası açarak ya da kendisine karşı açılan davada def'i olarak ileri sürerek kazandırmanın aşan kısmının indirilmesini ister (TMK m. 560, 571). Bu nedenle önce kimin saklı paylı olduğunu, sonra saklı payın hangi tereke değeri üzerinden hesaplanacağını doğru belirlemek gerekir.

Saklı paylı mirasçılar kimlerdir

Bugün yürürlükte olan TMK m. 506'ya göre yalnızca üç grup mirasçının saklı payı vardır:

• Altsoy: çocuklar; miras bırakandan önce ölmüş çocuğun yerine halefiyet yoluyla geçen torunlar. Evlatlık ve altsoyu (TMK m. 500) ile soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş evlilik dışı çocuk (TMK m. 498) da bu gruba girer.
• Ana ve baba: ancak miras bırakanın altsoyu yoksa mirasçı oldukları için, saklı payları da yalnız bu durumda gündeme gelir.
• Sağ kalan eş: hangi zümreyle birlikte mirasçı olursa olsun saklı paylıdır.

Kardeşlerin saklı payı yoktur. Eski metindeki kardeşlere ilişkin bent (TMK m. 506/3), 4.5.2007 tarihli 5650 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış ve değişiklik 10.5.2007'de yürürlüğe girmiştir. Mirasçılık ve mirasın geçişi miras bırakanın ölüm tarihinde yürürlükte olan hükümlere tabi olduğundan (4722 sayılı Kanun m. 17), bu tarihten önce açılmış miraslarda eski kural uygulanabilir; sonraki ölümlerde kardeşler yasal mirasçı olsalar bile vasiyetle tamamen dışarıda bırakılabilirler. Büyükanne-büyükbaba, amca, hala ve yeğenlerin de saklı payı yoktur.

Saklı pay, somut olayda mirasçı olan kişiye aittir. Örneğin miras bırakanın çocuğu varken anne ve baba mirasçı olmadığından onların saklı payı da doğmaz. Mirastan feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m. 528); mirasçılıktan geçerli biçimde çıkarılan mirasçı da saklı payını kaybeder (TMK m. 510 vd.). Mirası reddeden mirasçının durumu ise sitedeki mirasın reddine ilişkin yazıda ayrıca ele alınmıştır.

Saklı pay oranları

Saklı pay, yasal miras payının belirli bir kesridir. Bu yüzden önce yasal paylar (TMK m. 495-499), sonra saklı pay oranları uygulanır:

Kardeşler ana-baba zümresinde yer aldığından, eş ile kardeşler birlikte mirasçı olduğunda eşin saklı payı yasal payının tamamıdır (1/2), kardeşlerin ise saklı payı yoktur.

Tereke hesabı: tasarruf oranı hangi değer üzerinden bulunur

Tasarruf edilebilir kısım, terekenin miras bırakanın ölüm günündeki durumuna göre hesaplanır (TMK m. 507/1). Hesap üç adımda yapılır:

1. Aktif: ölüm günü mevcut olan taşınmazlar, taşınırlar, banka hesapları, alacaklar ve diğer haklar. Bunlara tenkise tabi sağlararası karşılıksız kazandırmalar (TMK m. 508, 565) ve üçüncü kişi lehine yapılmış hayat sigortasının ölüm zamanındaki satın alma değeri (TMK m. 509) eklenir. Yargıtay uygulamasında denkleştirmeye tabi kazandırmalar da aktife katılmaktadır.
2. Pasif: miras bırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile miras bırakanla birlikte yaşayan ve onun bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri indirilir (TMK m. 507/2).
3. Net tereke: aktiften pasif çıkarılır; her mirasçının yasal payı ve saklı payı bu tutar üzerinden bulunur. Net terekeden saklı payların toplamı çıkarıldığında kalan tutar tasarruf oranıdır.

Değerler mirasın açıldığı tarihteki rayice göre belirlenir; taşınmazlar için yerinde keşif ve uzman bilirkişi incelemesi yapılır. Bu ekleme ve çıkarmalar kâğıt üzerindedir: bağışlanan mal fiilen terekeye dönmez, yalnızca hesapta yer alır.

Örnek hesaplar

Örnek 1 – Eş ve iki çocuk. Net tereke 12.000.000 TL olsun. Eşin yasal payı 1/4 (3.000.000 TL), saklı payı bunun tamamıdır: 3.000.000 TL. Her çocuğun yasal payı 3/8 (4.500.000 TL), saklı payı yarısı: 2.250.000 TL. Saklı paylar toplamı 7.500.000 TL, tasarruf oranı 4.500.000 TL'dir (terekenin 3/8'i).

Örnek 2 – Eş, anne ve baba. Net tereke 8.000.000 TL. Eşin yasal ve saklı payı 4.000.000 TL; anne ve babanın her birinin yasal payı 2.000.000 TL, saklı payı 500.000 TL'dir. Saklı paylar toplamı 5.000.000 TL, tasarruf oranı 3.000.000 TL'dir.

Örnek 3 – Eş ve kardeşler. Aynı 8.000.000 TL'lik terekede anne ve baba ölmüş, kardeşler onların yerine geçmişse eşin saklı payı yine 4.000.000 TL'dir; kardeşlerin saklı payı olmadığından tasarruf oranı 4.000.000 TL'ye çıkar. Miras bırakan kardeşlere düşecek kısmın tamamını vasiyetle eşine veya bir başkasına bırakabilir.

Örnek 4 – Sağlığında yapılan bağışın hesaba katılması. Üç çocuğu olan, eşi bulunmayan miras bırakan, saklı payları etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açıkça anlaşılan 4.000.000 TL değerinde bir bağışı mirasçısı olmayan bir tanıdığına yapmış, ölümünde 2.000.000 TL net malvarlığı kalmış olsun. Hesap terekesi 6.000.000 TL'dir. Her çocuğun yasal payı 2.000.000 TL, saklı payı 1.000.000 TL'dir; tasarruf oranı 3.000.000 TL'dir ve bağış bunu 1.000.000 TL aşmaktadır. Her çocuk kalan terekeden yaklaşık 666.667 TL alacağından her birinin saklı payı yaklaşık 333.333 TL eksik kalır. Tenkis davasını tek bir çocuk açarsa, yalnız kendi eksik kalan payını isteyebilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Kardeşlere saklı pay tanımak. 10.5.2007'den sonraki ölümlerde kardeşlerin vasiyete karşı tenkis isteme hakkı yoktur.
• Değerleri dava tarihine göre almak. Saklı payın zedelenip zedelenmediği ölüm günü değerlerine göre belirlenir; tenkis sonucunda ödenecek paranın hangi tarih değerine göre bulunacağı ise ayrı bir konudur ve tenkis davası yazısında anlatılmıştır.
• Temlik dışı malları eksik tespit etmek. Miras bırakanın davaya konu olmayan malları da hesaba katılmalıdır; bu mallardan davacıya düşen pay, saklı paydan mahsup edilmeden yapılan hesap Yargıtay'da bozulmaktadır.
• Saklı paylı lehtarın kendi payını unutmak. Kazandırma bir saklı paylı mirasçıya yapılmışsa, yalnız onun saklı payını aşan kısmı tenkise tabidir (TMK m. 561).
• Süreyi kaçırmak. Saklı pay ihlali, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde dava edilmelidir (TMK m. 571); def'i ise her zaman ileri sürülebilir.

Emsal kararlar

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20.05.2026, 2026/2401 E., 2026/2809 K. Vasiyetnameyle bir taşınmazın bırakıldığı davada ilk derece mahkemesi, vasiyete konu taşınmazın değerini hem temlik dışı tereke içinde hem ayrıca aktifte saymış; bozmadan sonra da davacının temlik dışı terekeden alacağı payı saklı paydan düşmeden sabit tenkis oranını hesaplamıştı. Daire, saklı payın ölüm tarihindeki net tereke üzerinden bulunacağını, aktif ve pasif kalemlerin TMK m. 507'ye göre belirleneceğini ve temlik dışı terekeden davacıya düşen payın mahsup edilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Karar, bilirkişi raporlarının bu yönden denetlenmesi gerektiğini gösterir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.01.2026, 2025/4705 E., 2026/311 K. 1989'da açılan bir mirasta, belirli malların bir vakfa vasiyet edildiği tenkis davasında Daire, tenkise esas terekenin mevcut mallara kanuni eklemeler yapılıp borçlar çıkarılarak bulunan farazi bir değer olduğunu vurgulamış, “tereke değerinin hesaplanmasında yapılan bu eklemeler ve çıkarmalar varsayımsaldır, yani kâğıt üzerinde yapılan bir hesap işlemidir.” demiştir. Dava sırasında yapılan ödemelerin, enflasyon dikkate alınmadan ölüm günü değerlerine göre hesaplanan saklı payı karşıladığının kabul edilmesini de hatalı bulmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 19.12.2019, 2019/3052 E., 2019/10364 K. Taşınmazların yarısının vasiyet edildiği davada bilirkişi, miras bırakanın 3/20 payını 6/20 üzerinden değerlendirerek bir taşınmazın değerini iki kat hesaplamıştı. Daire, karar düzeltme aşamasında önceki onama kararını kaldırmış; saklı payın ihlal edilip edilmediğinin net tereke üzerinden bulunacağını, temlik dışı malların da keşifle tespit edilmesi gerektiğini ve değerlerin yanlış tespitinin tek başına bozma nedeni olduğunu belirtmiştir.

Sık sorulan sorular

Kardeşimin vasiyetle mirastan dışarıda bırakılmasına itiraz hakkı var mı?

Miras bırakan 10.5.2007'den sonra öldüyse kardeşlerin saklı payı yoktur; tenkis davası açamazlar. Ancak vasiyetnamenin şekil eksikliği veya ehliyetsizlik gibi nedenlerle iptali ayrı bir yoldur.

Tasarruf oranını aşan vasiyetname geçersiz midir?

Hayır. Vasiyetname geçerliliğini korur; saklı payı zedelenen mirasçı yalnızca aşan kısmın indirilmesini isteyebilir. Süresinde dava açılmazsa tasarruf olduğu gibi uygulanır.

Hesapta hangi tarihteki değerler esas alınır?

Saklı payın ve tasarruf oranının belirlenmesinde miras bırakanın ölüm günündeki değerler esas alınır (TMK m. 507/1).

Çocuğu ve eşi olmayan, anne ve babası da ölmüş kişi malını dilediğine bırakabilir mi?

Evet. Altsoyu, anne-babası ve eşi bulunmayan kişi mirasının tamamında tasarruf edebilir (TMK m. 505/2).

Dayanak mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495-500, 505-510, 528, 560, 561, 565, 571
• 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 17
• 5650 sayılı Kanun m. 1-2 (TMK m. 505/1 değişikliği ve m. 506/3'ün yürürlükten kaldırılması)
• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20.05.2026, 2026/2401 E., 2026/2809 K.
• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.01.2026, 2025/4705 E., 2026/311 K.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 19.12.2019, 2019/3052 E., 2019/10364 K.