Katılma alacağı nedir?

Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejimi sona erdiğinde, her eşin veya mirasçılarının, diğer eşin evlilik süresince edindiği malların net değerinin (artık değerin) yarısı üzerinde sahip olduğu alacak hakkıdır. Halk arasında “boşanmada mal paylaşımı” olarak bilinen talebin hukuki karşılığıdır.

Dayanak

Katılma alacağı Türk Medeni Kanunu m. 231 ve m. 236'da düzenlenmiştir. Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar artık değeri oluşturur. Her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir ve karşılıklı alacaklar takas edilir.

Nasıl hesaplanır?

1. Mal rejiminin sona erdiği tarih belirlenir; boşanmada bu tarih dava tarihidir.
2. Her eşin malları edinilmiş ve kişisel mal olarak ayrılır.
3. Edinilmiş mallar tasfiye anındaki sürüm (piyasa) değeriyle hesaplanır ve bu mallara ilişkin borçlar düşülür.
4. Kanunda öngörülen bazı karşılıksız kazandırmalar ile diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler hesaba eklenir.
5. Her eşin artık değerinin yarısı belirlenir ve iki alacak takas edilir.

Sonuçları

Katılma alacağı kural olarak bir para alacağıdır; malın aynen paylaştırılması değil, değerinin yarısının ödenmesi söz konusudur. Ödemenin hemen yapılması borçlu eşi ciddi güçlüğe düşürecekse, hâkim istem üzerine ödeme için süre verebilir. Zina veya hayata kast sebebiyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Uygulamada katılma alacağı talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülse bile mahkemece genellikle ayrılır ve boşanma kararının kesinleşmesi beklenir.
• Yargıtay uygulamasında bu alacak için boşanmaya bağlı bir yıllık süre değil, genel on yıllık zamanaşımı süresi uygulanmakta ve süre boşanma kararının kesinleşmesinden başlatılmaktadır.
• Taşınmaz, araç, banka hesabı ve şirket payları için tapu, trafik ve banka kayıtlarının dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir.

İlgili kavramlar

• Edinilmiş mallara katılma rejimi
• Değer artış payı
• Ziynet eşyası
• Aile konutu şerhi

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 225, 229, 231, 236
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 146