İhtiyati tedbir nedir?

İhtiyati tedbir, bir hakkın dava sonunda elde edilmesinin zorlaşması ya da imkânsız hâle gelmesi veya gecikme nedeniyle ciddi bir zararın doğması tehlikesine karşı, mahkemenin dava sonuçlanmadan önce verdiği geçici koruma kararıdır. Örneğin dava konusu taşınmazın üçüncü kişilere satılmasını önlemek için tapu kaydına tedbir şerhi konulması bu türdendir.

Dayanak

İhtiyati tedbir, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda geçici hukuki korumalar arasında düzenlenmiştir. Para alacaklarının güvence altına alınması için ise kural olarak İcra ve İflas Kanunu’ndaki ihtiyati haciz kurumu kullanılır.

Şartları

• Mevcut durumda bir değişiklik olması nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya imkânsızlaşacağı ya da gecikmeden ciddi bir zarar doğacağı endişesi,
• Talep edenin, davanın esası bakımından haklılığını yaklaşık olarak ispat etmesi (tam ispat aranmaz),
• Kural olarak, karşı tarafın ve üçüncü kişilerin olası zararlarına karşı teminat gösterilmesi.

Nasıl başvurulur?

Dava açılmadan önce tedbir talebi, esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeye; dava açıldıktan sonra ise davanın görüldüğü mahkemeye yapılır. Dilekçede tedbirin sebebi ve türü açıkça belirtilmeli, haklılığı gösteren deliller sunulmalıdır.

Süre

• Tedbir kararının, tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde uygulanması talep edilmelidir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.
• Dava açılmadan önce tedbir kararı alan taraf, kararın uygulanmasını talep ettiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davayı açmak ve bunu belgelemek zorundadır; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.
• Dinlenmeden hakkında tedbir kararı verilen karşı taraf, uygulama sırasında hazır bulunmuşsa bu tarihten, bulunmamışsa tedbir tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir.

Sonuçları

Tedbirin haksız çıkması hâlinde, karşı tarafın bu nedenle uğradığı zararlar için tedbiri talep eden taraf tazminat sorumluluğuyla karşılaşabilir; gösterilen teminat bu zararların karşılanmasına güvence oluşturur.

İlgili kavramlar

• İhtiyati haciz
• Delil tespiti
• Yaklaşık ispat
• Teminat

Kaynaklar

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 389-399 (özellikle m. 389, 390, 393, 394, 397)