Muris muvazaası nedir?

Muris muvazaası (mirasçıdan mal kaçırma), mirasbırakanın (murisin) bazı mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla bir malını, özellikle taşınmazını, gerçekte bağışlamak istediği hâlde tapuda satış gibi farklı bir işlem olarak göstermesidir. Görünüşteki işlem ile tarafların gerçek iradesi birbirinden farklıdır.

Dayanak

Muris muvazaası kanunda ayrıca tanımlanmamıştır; borçlar hukukundaki muvazaa kuralına ve taşınmaz devirlerinde aranan resmî şekil şartına dayanır. Kurumun şartları ve sonuçları Yargıtay uygulamasıyla belirlenmiştir.

Hukuki sonucu

• Görünüşteki satış geçersizdir: Tarafların gerçek iradesi satış olmadığından işlem muvazaalıdır.
• Gizli bağış da geçersizdir: Taşınmaz bağışı resmî şekle tabidir; tapuda satış olarak yapılan işlem bağışın şekil şartını karşılamaz.
• Bu nedenle mirasçılar, miras payları oranında tapunun iptalini ve adlarına tescilini isteyebilir.

Şartları

• Mirasbırakanın mirasçısından mal kaçırma amacıyla hareket etmesi. Yargıtay uygulamasında, gerçek bir satış yapılmışsa veya mirasbırakan makul bir sebeple (ör. mirasçılar arasında denkleştirme amacıyla) hareket etmişse muvazaa kabul edilmez.
• Görünüşteki işlem ile gerçek irade arasında bilinçli bir uyumsuzluk bulunması.
• Davacının mirasbırakanın mirasçısı olması.

Dava ve süre

Dava, mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir ve zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, kesin yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Yargıtay uygulamasına göre davacı mirasçı, saklı payıyla sınırlı olmaksızın miras payı oranında talepte bulunabilir ve muvazaayı tanık dahil her türlü delille ispatlayabilir.

Tenkis davasından farkı

Tenkis davası, geçerli bir kazandırmanın saklı payı zedelemesi hâlinde saklı payı korumaya yöneliktir ve kanuni sürelere tabidir. Muris muvazaasında ise işlem baştan geçersizdir. Uygulamada muris muvazaasına dayalı tapu iptali ile tenkis talebi çoğu zaman kademeli olarak birlikte ileri sürülür.

İlgili kavramlar

• Tapu iptal ve tescil davası
• Saklı pay
• Tenkis davası
• Elbirliği mülkiyeti

Kaynaklar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 19, 288
2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 560 vd., 706
3. 2644 sayılı Tapu Kanunu, m. 26
4. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 12