Elatmanın önlenmesi davası nedir?

Elatmanın önlenmesi davası (halk arasında men'i müdahale davası), taşınmaz malikinin, mülkiyet hakkına haksız olarak müdahale eden kişiye karşı bu müdahalenin sona erdirilmesini istediği davadır. Taşınmazın izinsiz kullanılması, üzerine yapı yapılması, sınırın aşılması veya geçişin engellenmesi tipik örneklerdir.

Dayanak

Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir. Bu dava mülkiyet hakkının korunmasına yönelik temel davalardandır.

Şartları

• Davacının taşınmazın maliki veya paydaşı olması,
• Davalının taşınmaza fiilen müdahale etmesi,
• Müdahalenin haksız olması; davalının kira, irtifak hakkı veya malikin rızası gibi bir hukuki sebebe dayanmaması.

Sonuçları

Dava kabul edilirse davalının taşınmaza müdahalesinin önlenmesine karar verilir. Müdahale bir yapı, duvar veya ağaç dikimi şeklindeyse bunların kaldırılmasına (kal) ve taşınmazın eski hâline getirilmesine de hükmedilebilir. Malik, aynı davada geçmiş dönem için haksız kullanım tazminatı (ecrimisil) da isteyebilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Mülkiyete dayalı elatmanın önlenmesi istemi, müdahale devam ettiği sürece zamanaşımına uğramaz.
• Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir; yalnız zilyetliğe dayanan davalar sulh hukuk mahkemesinde görülür. Kesin yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.
• Uyuşmazlık komşu hakkından, örneğin komşuluk hukukuna aykırı taşkın kullanmadan kaynaklanıyorsa, 1 Eylül 2023'ten itibaren dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Mülkiyete dayanan her elatma davasının bu kapsamda sayılıp sayılmayacağı tartışmalı olduğundan, komşular arasındaki uyuşmazlıklarda önce arabulucuya başvurmak güvenli yoldur.
• Başkasının arazisine iyiniyetle yapı yapılmışsa ve yapının değeri arazinin değerinden açıkça fazlaysa, yapı sahibi uygun bir bedel karşılığında arazinin mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir; bu nedenle davada iyiniyet ayrıca incelenir.
• Paydaşlar arasındaki davalarda, davalı paydaşın diğer paydaşların kullanımını engelleyen bir kullanımının bulunması gerekir.
• Sınır uyuşmazlıklarında keşif ve fen bilirkişisi raporu belirleyicidir.

İlgili kavramlar

• Ecrimisil
• Geçit hakkı
• Paylı mülkiyet
• Tapu iptal ve tescil davası

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 683, 724
2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 4, 12
3. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 18/B