Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca dava açarken iddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceğinin dilekçede gösterilmesi zorunludur (HMK m. 119). Ayrıca davacının elinde bulunan belgelerin asıllarını veya örneklerini dava dilekçesine eklemesi, başka kurumlardan getirtilecek kayıtlar için de açıklama yapması gerekir (HMK m. 121). Dilekçede delil olarak yazılmasına rağmen mahkemeye sunulmayan belgeler bakımından mahkeme taraflara ihtarlı süre verir. Bu ihtara rağmen dilekçede gösterilen belgeleri sunmayan taraf, o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır (HMK m. 140).
Buna karşılık dilekçeler aşamasında hiç dayanılmayan bir delilin sonradan dosyaya sokulması iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına takılır. Nitekim İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, E. 2022/1341, K. 2026/332, T. 25.02.2026 tarihli kararında, dava dilekçesinde yer verilmeyen ve delil olarak gösterilmeyen bir sözleşmenin, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı başladıktan sonra ön inceleme duruşmasında ibraz edilmesi hâlinde dikkate alınamayacağını belirtmiştir.
Davanın ilk aşaması olan dilekçelerin karşılıklı verilmesi süreci tamamlandıktan sonra mahkeme ön inceleme aşamasına geçer. HMK m. 140 uyarınca hâkim ön inceleme duruşmasında dava şartlarını inceler, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve uyuşmazlık noktalarını tutanakla tespit eder. Yargılamanın toplam süresi mahkemenin iş yüküne, delillerin toplanma hızına ve davanın türüne göre değişiklik göstermekle birlikte, ilk derece mahkemelerindeki süreçler genellikle aylar veya somut duruma göre bir yılı aşan süreler alabilmektedir.
Süreleri kaçırmamak ve hak kaybına uğramamak adına şu adımları atmanız önemlidir:
- Davanız yazılı yargılama usulüne tabi ise ve henüz davalının cevap dilekçesine karşı cevaba cevap (replik) dilekçesi verme süreniz dolmadıysa, dayanmak istediğiniz delilleri bu ikinci dilekçenizde açıkça gösterin.
- Dava dilekçenizde adını andığınız fakat mahkemeye sunmayı unuttuğunuz belgeleri, ön inceleme aşamasında mahkemenin vereceği süreyi beklemeden derhâl bir beyan dilekçesi ekinde mahkemeye teslim edin.
- Mahkemeden gelecek tensip zaptı ve tebligatları e-Devlet veya UETS üzerinden düzenli olarak takip edin, verilen kesin sürelere titizlikle uyun.
Yargılamanın ve delillerin kabul edilip edilmeyeceğinin sonucu somut olayın özelliklerine ve dosyaya sunulan belgelere göre değişiklik gösterebilir.