Kimler çekinebilir: Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 248. maddesine göre taraflardan birinin nişanlısı, evlilik bağı sona ermiş olsa bile eşi, kendisinin veya eşinin altsoyu ve üstsoyu, evlatlık bağı bulunanlar ile üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir. 249. madde kanun gereği sır olarak korunan bilgileri kapsar. 250. maddeye göre ise beyanınız size ya da sayılan yakınlarınıza doğrudan maddi zarar verecekse, şeref ve itibarınızı zedeleyecek ya da bir ceza soruşturmasına yol açacaksa yahut meslek sırrınızı ortaya çıkaracaksa yine çekinebilirsiniz. "Ailemi zor duruma sokar" endişeniz ancak bu maddelerden birine somut olarak giriyorsa hukuken karşılık bulur.
Nasıl yapılır: 252. maddeye göre çekinen kişi, çekinme sebebini ve bunu haklı gösteren delilini dinleneceği günden önce yazılı olarak ya da duruşmada sözlü olarak bildirmek zorundadır. Sebebini ve dayanağını önceden yazılı bildiren tanık o gün mahkemeye gelmek zorunda değildir. Mahkeme tarafları dinledikten sonra çekinmenin haklı olup olmadığına karar verir.
Gitmezseniz ne olur: 245. maddeye göre usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirilir, sebep olduğu giderler ile disiplin para cezası yüklenir. 253. maddeye göre kanuni sebep göstermeden çekinen ya da sebebi kabul edilmediği hâlde tanıklık yapmayan kişiye disiplin para cezası verilir (tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir); sorulara cevap vermemekte direnen tanık iki haftaya kadar disiplin hapsiyle karşılaşabilir. Ceza davalarında da benzer kurallar vardır ve sebepsiz çekinme üç aya kadar disiplin hapsine yol açabilir. Mahkeme önünde gerçeğe aykırı beyan ise yalan tanıklık suçudur.
Emsal: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 24.06.2020 tarihli, 2017/2209 E., 2020/475 K. sayılı kararında, HMK'nin 248. maddesindeki yakınlık hâlleri sayılarak yalnızca "madde metninde yazılı kişiler tanıklıktan çekinebileceklerdir" denilmiş; davayı takip eden avukatın bile görevi nedeniyle öğrendiği hususlar dışında tanıklık etmek zorunda olduğu belirtilmiştir. Taraflarla tanışıklık ya da karışmak istememe, bu sayılan hâller arasında yer almaz.
Ne yapmalısınız:
- Davetiyedeki mahkeme ve dosya numarasını not edin; hangi konuda tanık gösterildiğinizi tanık listesinden öğrenebilirsiniz.
- Yukarıdaki sebeplerden biri varsa, duruşma gününden önce dilekçeyle bildirin ve hısımlık gibi belgeleri ekleyin.
- Çekinme sebebiniz yoksa duruşmaya gidin; yalnızca bildiğinizi anlatın, bilmediğiniz konularda "bilmiyorum" demek hakkınızdır.
- Tarafsızlığınızın sorgulanmaması için ifadeden önce taraflarla olay hakkında konuşmayın.