SGK'dan alınan emekli aylığı kural olarak haczedilemez; istisnalar sınırlıdır ve muvafakat ancak takip kesinleştikten sonra geçerlidir. Bankaların kredi sözleşmesine dayalı blokeleri ise ayrı kurallara bağlıdır.
Emekli aylığı çoğu emekli için tek düzenli gelirdir; bu yüzden bir icra takibi veya banka borcu söz konusu olduğunda ilk soru, aylığa el konulup konulamayacağıdır. Yanıt; borcun türüne, borçlunun verdiği onayın zamanına ve kesintiyi kimin yaptığına göre değişir.
İki durum birbirinden ayrılmalıdır. Birincisi, icra dairesinin bir takip dosyasından aylığa haciz koymasıdır. İkincisi, kredi kullandıran bankanın sözleşmedeki talimata dayanarak aylığın yattığı hesaba bloke koyması veya taksiti doğrudan kesmesidir. Aşağıda önce icra haczine ilişkin kurallar, ardından banka kesintileri ve başvuru yolları ele alınmaktadır.
Kural: SGK aylıkları haczedilemez
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93'e göre bu Kanun uyarınca sigortalılara ve hak sahiplerine bağlanan gelir, aylık ve ödenekler devredilemez ve haczedilemez. Yaşlılık (emeklilik), malullük ve ölüm aylıkları ile iş kazası ve meslek hastalığı gelirleri bu korumadan yararlanır. Kuralın üç istisnası vardır:
- Nafaka borçları: Nafaka alacağı için emekli aylığına borçlunun onayı aranmadan haciz konulabilir.
- SGK alacakları: Kurumun 5510 sayılı Kanun m. 88'e göre takip ettiği prim ve diğer alacakları için aylıktan kesinti yapılabilir.
- Borçlunun muvafakati: Borçlu açıkça onay verirse haciz konulabilir. Muvafakat yoksa icra müdürü haciz talebini reddetmek zorundadır (m. 93/1).
Bu hüküm, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 82'de sayılan "mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar" arasındadır; icra memuru, haczi istenen hakkın haczedilip edilemeyeceğini kendisi de değerlendirmekle yükümlüdür (İİK m. 82, son fıkra). Konudaki en önemli güncel gelişme ise banka kesintilerine ilişkin, aşağıda anlatılan içtihadı birleştirme kararıdır.
Muvafakat ne zaman geçerlidir?
İİK m. 83/a, haczedilemeyen mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaları geçersiz sayar. 5510 sayılı Kanun m. 93'teki muvafakat imkânı bu kuralın özel bir istisnasıdır; Yargıtay bunu dar yorumlar:
- Muvafakat ancak icra takibi kesinleştikten sonra verilirse geçerlidir. Kredi sözleşmesine konulan "emekli maaşımın haczine razıyım" türünden önceden verilmiş beyanlar, icra takibinde haciz için yeterli değildir.
- Ödeme emri tebliğ edilmeden, haciz sırasında alınan muvafakat geçersizdir (Yargıtay 12. HD, 15.05.2023, 2022/10935 E., 2023/3361 K.).
- Borçlunun aynı dilekçeyle borcu kabul edip sürelerden feragat etmesi ve aylığının haczine muvafakat etmesi de yeterli değildir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu durumda muvafakatin "icra takibinin kesinleşmesinden sonra olmadığından" geçersiz olduğuna karar vermiştir (25.06.2025, 2024/784 E., 2025/393 K.).
Muvafakat aylığın tamamı için değil, belirli bir oran için de verilebilir. Takip kesinleştikten sonra verilen geçerli bir muvafakatten dönmek ise güçtür: Yargıtay 12. HD, aylığının tamamına haciz konulmasına muvafakat eden borçlunun sonradan geçinemediği gerekçesiyle yaptığı şikâyetin reddini oy çokluğuyla onamıştır (05.03.2025, 2025/667 E., 2025/1969 K.); karşı oyda İİK m. 83'e göre geçim incelemesi yapılması gerektiği savunulmuştur. Bu nedenle muvafakat dilekçesindeki oran, imzadan önce gerçekçi bir bütçeyle belirlenmelidir.
Bankaların kredi taksitini emekli aylığından kesmesi
Bankaların kredi sözleşmesine eklenen hapis, takas, mahsup veya virman talimatına dayanarak emekli aylığının yattığı hesaba bloke koyması, uzun süre Yargıtay daireleri arasında tartışmalıydı. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 21.03.2025 tarihli, 2022/2 E., 2025/1 K. sayılı kararıyla (Resmî Gazete 17.07.2025, sayı 32958) tartışmayı oy çokluğuyla sonuçlandırmıştır. Kararın özeti şöyledir: "Tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koyması mümkündür." İçtihadı birleştirme kararları mahkemeleri bağlar.
Kararın gerekçesine göre burada bir cebri icra işlemi değil, borçlunun borcunu nasıl ödeyeceğine ilişkin olarak bankaya verdiği bir yetki vardır; bu nedenle İİK m. 83/a ve 5510 sayılı Kanun m. 93 talimatı tek başına geçersiz kılmaz. Karar, hâkimin her somut olayda sözleşme hükmünün tüketici hukukuna, özellikle haksız şart kurallarına uygun olup olmadığını ve bankanın kanuna ve sözleşmeye uygun davranıp davranmadığını inceleyeceğini de belirtir. Karar tüketici kredisine ve kredi veren bankadaki emekli aylığı hesabına ilişkindir; kredi kartı gibi diğer borçlarda aynı sonucun çıkıp çıkmayacağı sözleşmenin içeriğine göre tartışmalıdır.
Banka blokesi bir icra işlemi olmadığından buna karşı icra mahkemesine şikâyet yolu işlemez; uyuşmazlık tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi önünde çözülür.
Hesaptaki birikim ve diğer emeklilik gelirleri
Emekli aylığı hesapta birikmişse korumanın devam edip etmediği paranın kaynağına bağlıdır. Uygulamada kaynağı emekli aylığı olduğu anlaşılan birikimin de korunması gerektiği kabul edilmekte, hesaba kira, satış bedeli veya havale gibi başka kaynaklardan giren paralar ise bu korumadan yararlanmamaktadır. Para vadeli hesaba veya yatırım ürününe aktarılmışsa koruma tartışmalı hâle gelir. Aylığın ayrı bir hesapta tutulması ve SGK aylık dökümünün saklanması, şikâyette ispatı kolaylaştırır.
Özel bir koruma hükmü bulunmayan emeklilik gelirlerinde İİK m. 83'ün genel kuralı uygulanır. Bu maddeye göre maaş, ücret ve emekli maaşları, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Örneğin Yargıtay 12. HD, yurt dışından bağlanan emekli aylıklarını İİK m. 83 kapsamında değerlendirmiştir (20.04.2010, 2009/28617 E., 2010/9671 K.).
| Gelir türü | Haciz durumu | Dayanak |
|---|---|---|
| SGK emekli, malullük ve ölüm aylığı | Haczedilemez; nafaka, SGK alacağı ve takip kesinleştikten sonra verilen muvafakat istisnadır | 5510 s. K. m. 93 |
| Çalışanın maaşı veya ücreti | Geçim payı düşülerek kısmen haczedilir; haczedilen kısım dörtte birden az olamaz | İİK m. 83 |
| Özel koruması olmayan emeklilik geliri (ör. yurt dışı emekli aylığı) | İİK m. 83'e göre kısmen haczedilir | İİK m. 83 |
| Bireysel emeklilik (BES) birikimi | Sistemde geçen ay sayısı ile asgari ücretin çarpımı kadar kısmı haczedilemez (nafaka hariç) | 4632 s. K. m. 17 |
| BES yıllık gelir sigortası ödemesi | Aylık ödemenin asgari ücrete kadar olan kısmı haczedilemez (nafaka hariç) | 4632 s. K. m. 17 |
| BES Devlet katkısı | Haczedilemez | 4632 s. K. ek m. 1 |
BES sınırlarında haciz tarihinde geçerli brüt asgari ücret esas alınır.
Haciz konulduysa: icra mahkemesine şikâyet
Muvafakat olmadan veya geçersiz bir muvafakatle emekli aylığına haciz konulmuşsa borçlu, icra mahkemesine şikâyet dilekçesi vererek haczin kaldırılmasını ister (İİK m. 16). Dilekçeye SGK'dan alınan aylık belgesi ve hesap hareketlerini gösteren banka dökümü eklenmeli; yargılama sürerken kesintilerin alacaklıya ödenmemesi için tedbir de istenmelidir.
İİK m. 16'daki genel şikâyet süresi, işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gündür. Ancak Yargıtay 12. HD, 5510 sayılı Kanun m. 93'ün kamu düzenine ilişkin olduğu ve bu haczedilmezlik şikâyetinin süreye bağlı olmadığı yönündeki bölge adliye mahkemesi kararlarını onamıştır (23.01.2023, 2022/7985 E., 2023/392 K.; 15.05.2023, 2022/10935 E., 2023/3361 K.). Yine de her ay kesilen para alacaklıya ödendiğinden şikâyeti geciktirmemek borçlunun yararınadır.
Sık sorulan sorular
Kredi kartı borcum yüzünden emekli aylığıma haciz konulabilir mi?
İcra takibi yoluyla ancak takip kesinleştikten sonra vereceğiniz muvafakatle konulabilir. Bankanın sözleşmeye dayanarak kendiliğinden koyduğu bloke ise ayrı bir konudur; içtihadı birleştirme kararı tüketici kredisine ilişkin olduğundan kredi kartı borcunda sonuç sözleşmenin içeriğine göre değerlendirilir.
İcra dairesinde imzaladığım muvafakati geri alabilir miyim?
Muvafakat takip kesinleşmeden veya kesinleşmeyle aynı anda verilmişse geçersizdir ve şikâyetle haczin kaldırılması istenebilir. Takip kesinleştikten sonra verilmiş geçerli bir muvafakatten dönmek ise güçtür; Yargıtay 12. HD bu durumda yapılan bir şikâyetin reddini onamıştır.
Bireysel emeklilik birikimim haczedilebilir mi?
Birikimin, sistemde geçirilen ay sayısı ile asgari ücretin çarpımı kadar olan kısmı nafaka borçları dışında haczedilemez; Devlet katkısı ise hiç haczedilemez. Bu sınırı aşan kısım haczedilebilir (4632 sayılı Kanun m. 17, ek m. 1).
Aylığıma haciz konulduğunu öğrendim; ilk ne yapmalıyım?
Takip dosyasını UYAP üzerinden veya icra dairesinden inceleyip haczin dayanağını (nafaka, SGK alacağı, muvafakat) öğrenin. Dayanak yoksa ya da muvafakat takip kesinleşmeden alınmışsa icra mahkemesine şikâyet dilekçesi verin.
Dayanak mevzuat
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 88, 93
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 16, 82, 83, 83/a
- 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu m. 17, ek m. 1
- Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 21.03.2025, 2022/2 E., 2025/1 K. (Resmî Gazete 17.07.2025, sayı 32958)
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.06.2025, 2024/784 E., 2025/393 K.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 23.01.2023, 2022/7985 E., 2023/392 K.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 15.05.2023, 2022/10935 E., 2023/3361 K.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 05.03.2025, 2025/667 E., 2025/1969 K.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 20.04.2010, 2009/28617 E., 2010/9671 K.
Yorumlar (0)
Bu makaleye henüz yorum yapılmamış.
Sorunuz bu makaleyle ilişkilendirilerek yayımlanır.