Haczedilmezlik nedir?

Haczedilmezlik, borçlunun ve ailesinin insan onuruna yaraşır bir yaşam sürdürebilmesi ve mesleğini devam ettirebilmesi için bazı mal ve hakların kanunen haczedilememesidir. Borç ödenmese bile alacaklı bu mallar üzerinden alacağını tahsil edemez. Kurum, sosyal devlet ilkesinin icra hukukundaki yansımasıdır.

Dayanak

Haczedilmezlik, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinde, maaş ve ücretlerin kısmen haczedilebilmesi ise 83. maddesinde düzenlenmiştir. Bazı özel kanunlarda da haczedilmezlik hükümleri bulunur; örneğin emekli aylıkları 5510 sayılı Kanun ile korunmuştur; bu aylıklar borçlunun muvafakati varsa haczedilebilir.

Türleri

Kanunen haczedilemeyen başlıca mal ve haklar şunlardır:

• Devlet malları,
• Para, altın, antika, süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası,
• Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli olan eşya,
• Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı,
• Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zorunlu olan arazi, hayvan ve tarım araçları,
• Borçlunun haline uygun evi; ancak evin değeri yüksekse, satış bedelinden borçlunun haline uygun bir ev alınabilecek miktar ayrıldıktan sonra kalan kısım alacaklıya ödenebilir.

Maaş ve ücretler ise tamamen değil, kanundaki sınırlar içinde kısmen haczedilebilir.

Nasıl ileri sürülür?

Haczedilmezlik, haciz işleminin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür. Kamu düzenine ilişkin bazı haczedilmezlik hâllerinde ise şikâyet süreye bağlı değildir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Kanunen haczedilemeyen mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir. Emekli aylığı bakımından da Yargıtay uygulamasında yalnız takipten sonra verilen muvafakat geçerli sayılır.
• Yargıtay uygulamasında, borçlunun kendi rızasıyla rehin veya ipotek verdiği mal bakımından rehnin paraya çevrilmesi aşamasında haczedilmezlik kural olarak ileri sürülemez.
• 2023 yılında yapılan değişiklikle ev eşyasında “gerekli olma” ve “aynı eşyadan birden fazlası varsa yalnız biri” ölçütü kaldırılmıştır; ancak para, altın, antika ve süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu korumanın dışındadır.

İlgili kavramlar

• Haciz
• Maaş haczi
• İcra mahkemesine şikâyet
• Haline münasip ev

Kaynaklar

1. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 16, 82, 83, 83/a
2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 93