Ölüme bağlı tasarruflar nelerdir?

Ölüme bağlı tasarruflar, bir kişinin hukuki sonuçları ancak ölümünden sonra doğacak biçimde malvarlığı hakkında yaptığı düzenlemelerdir. Bu tasarruflarla kişi, yasal miras düzenini saklı paylar ve kanunun izin verdiği sınırlar içinde değiştirebilir.

Dayanak

Ölüme bağlı tasarruflar Türk Medeni Kanunu'nun miras hukukuna ilişkin hükümleri arasında; tasarruf ehliyeti, tasarruf oranı, tasarruf türleri, şekilleri ve iptali başlıkları altında düzenlenmiştir.

Türleri (şekil bakımından)

• Vasiyetname: Tek taraflıdır; resmî, el yazılı veya sözlü şekilde yapılabilir ve her zaman geri alınabilir. Ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş herkes vasiyetname yapabilir.
• Miras sözleşmesi: İki taraflıdır; resmî şekilde yapılır ve kural olarak tek taraflı olarak geri alınamaz. Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişiler yapabilir.

İçerik bakımından tasarruflar

• Mirasçı atama: Terekenin tamamının veya belli bir oranının bir kişiye bırakılması,
• Belirli mal bırakma (vasiyet): Belirli bir malın veya hakkın, mirasçı atanmaksızın bir kişiye bırakılması,
• Yedek ve art mirasçı atama: Atanan mirasçının mirasçı olamaması veya belirli bir süre ya da olaydan sonra mirasın başka birine geçmesi için düzenleme,
• Koşul ve yükleme: Kazandırmanın bir koşula bağlanması veya kazanana bir yükümlülük getirilmesi,
• Diğerleri: Vakıf kurma, mirasçılıktan çıkarma ve vasiyeti yerine getirme görevlisi atama.

Sınırları

Saklı paylı mirasçıların payları ihlal edilemez; aşan kısım tenkis davasına konu olur. Tasarruf ehliyeti bulunmadan yapılan, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yapılan, içeriği hukuka ya da ahlaka aykırı olan veya kanuni şekle uyulmadan yapılan tasarrufların iptali istenebilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Ölüme bağlı tasarruflar, bağış veya satış gibi sağlararası işlemlerden farklıdır. Sağlararası işlem görünümünde yapılan işlemlerle mirasçılardan mal kaçırılması ayrı hukuki sorunlar doğurur. Tasarrufunuzu şekil kurallarına uygun ve tercihen resmî şekilde yapmanız, ileride ispat sorunlarını azaltır.

İlgili kavramlar

• Vasiyetname
• Miras sözleşmesi
• Tasarruf oranı
• Tenkis davası
• Muris muvazaası

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 502, 503, 505, 527, 531, 557