Haksız tahrik nedir?

Haksız tahrik, bir kişinin, kendisine yönelen haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işlemesi hâlinde cezasının indirilmesini sağlayan bir kurumdur. Haksız tahrik suçu ortadan kaldırmaz; failin kusurluluğunu azaltan bir neden olarak yalnızca cezada indirim sağlar. Bu yönüyle cezasızlık sonucu doğuran meşru müdafaadan ayrılır.

Dayanak

Haksız tahrik, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 29. maddesinde düzenlenmiştir. Hakaret suçu bakımından ayrıca 129. maddede özel bir düzenleme bulunmaktadır.

Şartları

• Haksız bir fiil bulunmalıdır: Tahrik eden davranış hukuka aykırı veya toplumca haksız kabul edilen bir davranış olmalıdır. Hukuka uygun bir davranış (ör. alacaklının alacağını yasal yoldan istemesi) haksız tahrik oluşturmaz.
• Failde hiddet veya şiddetli elem oluşmalıdır: Haksız fiil, failde öfke ya da derin bir üzüntü yaratmalıdır.
• Suç bu etki altında işlenmelidir: Haksız fiil ile işlenen suç arasında nedensellik bağı aranır. Haksız fiil ile tepki arasında uzun süre geçmesi, kural olarak tek başına tahriki ortadan kaldırmaz; önemli olan, failin bu duygunun etkisi altında hareket etmesidir.
• Haksız fiili ilk olarak failin kendisi başlatmamış olmalıdır.

Sonuçları

Haksız tahrik hâlinde ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis cezaları yerine kanunda gösterilen süreli hapis cezaları uygulanır. Diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir. İndirim miktarını hâkim, tahrikin ağırlığına göre belirler.

Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde ise verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Haksız tahrikin varlığı ve derecesi, olayın tüm koşullarına göre mahkemece değerlendirilir; tanık beyanları ve olayın öncesine ilişkin deliller bu nedenle önemlidir.
• Haksız tahrik, karşılıklı kavgalarda her iki taraf için de ayrı ayrı değerlendirilebilir.

İlgili kavramlar

• Meşru müdafaa
• Kusurluluk
• Ceza indirimi
• Hakaret

Kaynaklar

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 29
2. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 129