Dava şartları nelerdir?

Dava şartları, mahkemenin bir davanın esasını, yani tarafların haklı olup olmadığını inceleyebilmesi için bulunması gereken usul koşullarıdır. Dava şartlarından biri eksikse mahkeme davayı esastan incelemez; davayı “usulden” reddeder.

Dayanak ve sayılan şartlar

Hukuk Muhakemeleri Kanunu dava şartlarını şöyle sayar:

• Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması ve yargı yolunun caiz olması (örneğin uyuşmazlığın idari yargıya değil adli yargıya ait olması),
• Mahkemenin görevli olması ve kesin yetki bulunan hâllerde yetkili olması,
• Tarafların gerçekten var olması, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları, dava takip yetkisinin bulunması,
• Kanuni temsilcinin gerekli niteliklere sahip olması; vekille takip edilen davalarda vekâletnamenin usulüne uygun olması,
• Gerekli hâllerde teminatın gösterilmiş olması,
• Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması,
• Aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmaması (derdestlik),
• Aynı dava hakkında daha önce verilmiş kesin bir hükmün bulunmaması.

Diğer kanunlarda öngörülen dava şartları da saklıdır. Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya veya ilgili kuruma başvurma zorunluluğu bu türdendir.

İncelenmesi

Mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; taraflar da eksikliği her zaman ileri sürebilir. Eksiklik giderilebilecek nitelikteyse (örneğin vekâletnamedeki bir eksiklik) mahkeme bunun için kesin süre verir; süresinde giderilmezse dava usulden reddedilir. Giderilemeyecek bir eksiklik varsa doğrudan usulden ret kararı verilir.

Sonuçları

Usulden ret kararı, kural olarak hakkın özü hakkında bir karar değildir. Eksiklik giderilerek aynı talep için yeniden dava açılabilir. Ancak bu sırada zamanaşımı veya hak düşürücü süreler dolabilir ve yargılama giderleri davacı aleyhine sonuçlanabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Dava açmadan önce özellikle görevli mahkemeyi, kesin yetkiyi, hukuki yararı ve özel kanunlardaki ön başvuru şartlarını kontrol edin.

İlgili kavramlar

• Görevli mahkeme
• Yetkili mahkeme
• Kesin hüküm
• Hukuki yarar
• Arabuluculuk dava şartı

Kaynaklar

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 114, 115
2. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 18/A