Çek nedir?

Çek, düzenleyenin (keşidecinin) bankaya, bankadaki karşılığından belirli bir bedeli hamile ödemesi için verdiği kayıtsız ve şartsız ödeme talimatını içeren kambiyo senedidir. Bono ve poliçe kredi aracı niteliği taşırken çek kanunen bir ödeme aracıdır ve görüldüğünde ödenir.

Dayanak

Çekin şekli, devri, ibrazı ve sorumluluk kuralları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) düzenlenmiştir. Çek hesabı açılması, çek defteri verilmesi, karşılıksızlık hâli ve bankaların yükümlülükleri ise 5941 sayılı Çek Kanunu’nda yer alır.

Unsurları

• Senet metninde “çek” kelimesi,
• Belirli bir bedelin ödenmesi için kayıtsız ve şartsız havale,
• Ödeyecek bankanın ticaret unvanı,
• Ödeme yeri,
• Düzenleme tarihi ve yeri,
• Düzenleyenin imzası,
• Banka tarafından verilen seri numarası ve karekod.

Seri numarası ve karekod 2016’da zorunlu unsurlar arasına eklenmiştir; yalnız yabancı bankalarca bastırılan çeklerde bunların bulunmaması geçerliliği etkilemez. Muhatap olarak yalnız banka gösterilebilir.

Görüldüğünde ödeme ve ibraz süreleri

Çek görüldüğünde ödenir; buna aykırı kayıt yazılmamış sayılır. Üzerinde ileri bir tarih yazılı olan çek bankaya daha önce ibraz edilirse ibraz günü ödenir. Çekin, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay, düzenleme ve ödeme yerleri farklı kıtalarda ise üç ay içinde bankaya ibraz edilmesi gerekir. Süreler, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü işlemeye başlar.

Sonuçları

Süresinde ibraz edilip ödenmeyen çek için hamil düzenleyene, cirantalara ve avalistlere başvurabilir; karşılıksızlık bankaca çek üzerine yazılan şerhle belgelenir. Hamil, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir. Karşılıksız çıkan çekte banka, kanunda belirlenen ve güncellenen tutara kadar hamile ödeme yapmakla yükümlüdür.

Süre

Hamilin düzenleyen, cirantalar ve diğer çek borçlularına karşı başvuru hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Elinizdeki çeki ibraz süresi içinde bankaya götürün; süre geçerse cirantalara başvuru hakkınızı yitirebilirsiniz.
• Çek defterinizi özenle saklayın, kaybolan veya çalınan çekleri derhâl bankaya bildirin.

İlgili kavramlar

• Karşılıksız çek
• Kambiyo senedi
• Ciro
• Aval
• Bono

Kaynaklar

1. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 780 vd.
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 795, m. 796, m. 814
3. 5941 sayılı Çek Kanunu
4. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 167 vd.