Velayet nedir?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı ve eğitimi, korunması, adına hukuki işlem yapılması ve mallarının yönetilmesi konusunda kanunun ana ve babaya tanıdığı hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Velayet, ebeveyn için bir haktan çok çocuğun yararına kullanılması gereken bir görevdir.

Dayanak

Velayet Türk Medeni Kanunu m. 335 ve devamında düzenlenmiştir. Kanuna göre ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz.

Velayeti kim kullanır?

• Evlilik devam ederken ana ve baba velayeti birlikte kullanır.
• Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık kararı verilmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir.
• Boşanmada velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir. Kanunda açıkça düzenlenmemekle birlikte Yargıtay uygulamasında, çocuğun üstün yararına uygunsa ana ve babanın ortak velayetine de karar verilebilmektedir.
• Ana ve babadan biri ölmüşse velayet sağ kalana aittir.
• Ana ve baba evli değilse velayet kural olarak anaya aittir.

Karar verilirken nelere bakılır?

Temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme; çocuğun yaşını ve ihtiyaçlarını, ebeveynlerin bakım imkânlarını ve yaşam koşullarını, çocuğun alıştığı çevreyi ve uzman (pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı) raporlarını birlikte değerlendirir. İdrak çağındaki çocuğun görüşü de dinlenerek dikkate alınır. Gelir düzeyi tek başına belirleyici değildir.

Velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması

Boşanmadan sonra durumun önemli ölçüde değişmesi hâlinde hâkim, ana veya babanın istemi üzerine ya da kendiliğinden velayeti yeniden düzenleyebilir. Çocuğun gelişmesi tehlikeye düşerse hâkim önce çocuğu koruma önlemlerine başvurur; bunlar sonuçsuz kalır veya baştan yetersiz görülürse velayeti kaldırabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Velayet davasında çocuğun günlük bakımını kimin üstlendiğini, okul ve sağlık düzenini gösteren belgeler önemlidir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı ve nafaka yükümlülüğü devam eder.

İlgili kavramlar

• Kişisel ilişki kurulması
• İştirak nafakası
• Evlat edinme
• Çekişmeli boşanma

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 182, 183, 335-351