Seçenek yaptırımlar nelerdir?

Seçenek yaptırımlar, kısa süreli hapis cezasının yerine mahkemece hükmedilebilen ve kişinin cezaevine girmesini önleyen yaptırımlardır. Kanun, bir yıl veya daha az süreli hapis cezasını kısa süreli hapis cezası olarak tanımlar. Amaç, kısa süreli cezaevi deneyiminin kişiyi suça daha da yakınlaştırmasını önlemektir.

Dayanak

Kısa süreli hapis cezası 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 49. maddesinde tanımlanmış, seçenek yaptırımlar ise 50. maddesinde düzenlenmiştir.

Türleri

Kısa süreli hapis cezası; suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, pişmanlığı ve suçun işleniş özellikleri dikkate alınarak şunlara çevrilebilir:

• Adli para cezasına,
• Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesine,
• En az iki yıl süreyle bir meslek veya sanat edinmeyi sağlayan bir eğitim kurumuna devam etmeye,
• Belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
• Suç, bir hak veya yetkinin kötüye kullanılmasıyla işlenmişse ehliyet ve ruhsatların geri alınmasına ya da belli bir meslek ve sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
• Gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya.

Şartları

• Kural olarak çevirme mahkemenin takdirindedir.
• Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, seçenek yaptırımlardan birine çevrilmek zorundadır.
• Taksirli suçlarda hükmolunan hapis cezası, uzun süreli olsa bile diğer koşullar varsa adli para cezasına çevrilebilir; ancak bilinçli taksir hâlinde bu imkân yoktur.

Sonuçları

Hüküm kesinleştikten sonra otuz gün içinde seçenek yaptırımın gereklerinin yerine getirilmesine başlanmazsa veya başlanıp da devam edilmezse, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir. Uygulamada asıl mahkûmiyet, çevrilen adli para cezası veya tedbirdir.

İlgili kavramlar

• Kısa süreli hapis cezası
• Adli para cezası
• Hapis cezasının ertelenmesi
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması

Kaynaklar

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 49, 50