İlliyet bağı nedir?

İlliyet bağı (nedensellik bağı), zarar verici fiil veya olay ile ortaya çıkan zarar arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir. Tazminat sorumluluğu, ister kusura dayansın ister kusursuz sorumluluk olsun, ancak zarar ile sorumlu tutulan kişinin davranışı ya da sorumlu olduğu olay arasında illiyet bağı varsa doğar.

Dayanak

Türk Borçlar Kanunu, haksız fiil sorumluluğunu bir fiille başkasına zarar verilmesi şartına bağlayarak illiyet bağını sorumluluğun unsuru olarak öngörür. Karayolları Trafik Kanunu da araç işletenin sorumluluğu bakımından illiyet bağının kesilmesini sorumluluktan kurtulma sebebi olarak açıkça düzenler.

Uygun illiyet bağı

Türk hukukunda “uygun illiyet bağı” görüşü benimsenir. Buna göre bir olay, hayatın olağan akışına ve genel hayat tecrübelerine göre o tür bir zararı meydana getirmeye elverişliyse, ikisi arasında uygun illiyet bağı vardır. Olağan akışın tamamen dışında kalan ve öngörülemeyen sonuçlar ise kural olarak zarar verene yüklenmez.

İlliyet bağını kesen sebepler

• Mücbir sebep: Deprem, sel gibi öngörülemeyen ve karşı konulamayan dış olaylar.
• Zarar görenin ağır kusuru: Zararın asıl olarak zarar görenin kendi ağır kusurlu davranışından kaynaklanması.
• Üçüncü kişinin ağır kusuru: Zararın, üçüncü bir kişinin ağır kusurlu davranışıyla meydana gelmesi.

Bu sebeplerden biri, diğer sebepleri önemsiz kılacak ağırlıktaysa illiyet bağı kesilir ve sorumluluk doğmaz. Daha hafif katkılar ise yalnızca tazminattan indirim sebebi olabilir.

Birden fazla sebep

Bir zarara birden fazla kişinin davranışı birlikte yol açmışsa, bu kişiler zarar görene karşı kural olarak birlikte (müteselsilen) sorumludur. Aralarındaki paylaşım ise kusur oranlarına ve olayın özelliklerine göre belirlenir.

İspat

İlliyet bağının varlığını kural olarak zarar gören ispat eder. Tıbbi müdahale veya trafik kazası gibi teknik konularda illiyet bağı çoğu zaman bilirkişi veya Adli Tıp Kurumu raporuyla belirlenir.

İlgili kavramlar

• Haksız fiil
• Kusursuz sorumluluk
• Müterafik kusur
• Mücbir sebep

Kaynaklar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 49, 52, 61
2. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m. 86