Hekimin özen yükümlülüğü nedir?

Hekimin özen yükümlülüğü, hekimin teşhis ve tedavi sürecinde, aynı uzmanlık alanında çalışan dikkatli ve deneyimli bir hekimden beklenen davranışı göstermesi ve tıp biliminin genel kabul görmüş kurallarına uygun hareket etmesi borcudur. Hekim kural olarak hastanın iyileşeceğini değil, iyileşme için gerekli özenli davranışı borçlanır.

Dayanak

Hekim ile hasta arasındaki ilişki çoğunlukla vekâlet sözleşmesi niteliğindedir. Türk Borçlar Kanunu'nun 506. maddesine göre vekil, üstlendiği işi sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür; özen borcundan doğan sorumluluk, benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranışa göre belirlenir. Hasta Hakları Yönetmeliği de hastanın modern tıbbi bilgi ve teknolojinin gereklerine uygun teşhis ve tedavi isteme hakkını ve personelin tıbbi özen gösterme yükümlülüğünü düzenler.

Özen yükümlülüğünün kapsamı

• Anamnez, muayene ve gerekli tetkiklerle doğru teşhis konulması,
• Hastanın durumuna uygun tedavi yönteminin seçilmesi ve doğru uygulanması,
• Hastanın aydınlatılması ve rızasının alınması,
• Takip ve gözetim; gerektiğinde konsültasyon istenmesi veya sevk edilmesi,
• Tıbbi kayıtların eksiksiz ve düzenli tutulması.

Ölçüt ve kusur derecesi

Özenin ölçüsü objektiftir: Hekimin kişisel imkânları değil, aynı alandaki basiretli bir hekimin göstereceği davranış esas alınır. Borçlu kural olarak her türlü kusurundan, dolayısıyla hafif kusurundan da sorumludur. Kanun veya yetkili makam izniyle yürütülebilen uzmanlık gerektiren mesleklerde hafif kusurdan sorumlu olunmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmeye aykırılık hâlinde borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zarardan sorumludur.

Sorumluluğun türleri

Özen yükümlülüğüne aykırılık hukuki, cezai ve disiplin sorumluluğu doğurabilir. Ceza hukukunda taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle neticenin öngörülmeden gerçekleştirilmesi olarak tanımlanır. Kamu sağlık kuruluşlarında tazminat davası idare aleyhine açılır; özel hastanelerde ise hastane, yardımcı kişi veya adam çalıştıran sıfatıyla hekimle birlikte sorumlu tutulabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Özen eksikliği iddiası, tıbbi kayıtlar ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir. Bu nedenle tedavi sürecine ilişkin tüm belgelerin korunması ve bilirkişiye, ilgili dalın standartlarına göre neyin yapılması gerektiğinin açıkça sorulması önemlidir.

İlgili kavramlar

• Vekâlet sözleşmesi
• Aydınlatılmış onam
• Komplikasyon
• Taksir
• Hizmet kusuru

Kaynaklar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 66, 112, 114, 115, 116, 502, 506
2. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 22
3. Hasta Hakları Yönetmeliği, m. 11, 14