Bilinçli taksir nedir?

Bilinçli taksir, failin hareketinin suçun kanuni tanımındaki neticeye yol açabileceğini öngördüğü, ancak bu neticeyi istemediği ve gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket ettiği hâldir. Kanun bu durumda taksirli suç için öngörülen cezanın artırılmasını öngörür.

Dayanak

Türk Ceza Kanunu'nun 22. maddesine göre taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin meydana gelmesi hâlinde bilinçli taksir vardır ve taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.

Benzer kavramlardan farkı

• Basit taksir: Fail, özen yükümlülüğüne aykırı davranır ancak neticeyi öngörmez.
• Bilinçli taksir: Fail neticeyi öngörür fakat istemez; neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenir.
• Olası kast: Fail neticenin gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler ve neticeyi göze alır. Bu durumda kasıtlı suçun cezası indirilerek uygulanır; sonuç bakımından bilinçli taksirden çok daha ağırdır.

Ayrımda failin neticeyi öngörüp öngörmediği ve neticeye karşı tutumu belirleyicidir; bu da olayın tüm koşullarından çıkarılır.

Sonuçları

• Taksirli suç cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
• Taksirle yaralama suçunun soruşturulması kural olarak şikâyete bağlıdır; ancak birinci fıkradaki temel hâl dışında kalan yaralamalarda suç bilinçli taksirle işlenmişse şikâyet aranmaz.
• Taksirli hareket sonucu netice münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından onu ağır mağdur etmişse, basit taksirde ceza verilmez; bilinçli taksirde ise ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.
• Taksirle yaralama, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır.
• Taksirle işlenen suçlarda ceza failin kusuruna göre belirlenir; birden fazla failde herkes kendi kusurundan sorumludur.

Güncel ceza sınırları

Taksirle öldürmede ceza iki yıldan altı yıla, birden fazla kişinin ölümü veya ölümle birlikte yaralanma hâlinde iki yıldan on beş yıla kadar hapistir. 7571 sayılı Kanun'la taksirle yaralamanın temel cezası dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasına, birden fazla kişinin yaralanması hâlinde dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına yükseltilmiştir. Bilinçli taksir artırımı bu cezalar üzerinden uygulanır.

İlgili kavramlar

• Taksir
• Olası kast
• Taksirle yaralama
• Taksirle öldürme
• Uzlaştırma

Kaynaklar

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 21, 22, 85, 89
2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 253