Aydınlatılmış onam, hastanın kendisine uygulanacak tıbbi müdahalenin niteliği, riskleri, seçenekleri ve müdahaleyi reddetmenin sonuçları hakkında yeterince bilgilendirildikten sonra müdahaleyi serbest iradesiyle kabul etmesidir. Uygulamada “bilgilendirilmiş rıza” olarak da anılır. Geçerli bir rıza olmadan yapılan müdahale, tıbben doğru uygulanmış olsa bile hukuka aykırı sayılabilir.
Dayanak
Anayasa'nın 17. maddesine göre tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı hâller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz. 1219 sayılı Kanun'un 70. maddesi, hekimin her türlü müdahale için hastanın, hasta küçük veya kısıtlı ise veli ya da vasisinin muvafakatini önceden almasını, büyük cerrahi müdahalelerde bu muvafakatin yazılı olmasını öngörür. 2025 yılında yapılan değişiklikle muvafakatin, kimlik doğrulamasına imkân veren yöntemlerle elektronik ortamda da alınabileceği kabul edilmiştir. Ayrıntılar Hasta Hakları Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir.
Bilgilendirmenin kapsamı
Hastaya özellikle şu konularda bilgi verilir:
- Hastalığın muhtemel sebepleri ve nasıl seyredeceği,
- Müdahalenin kim tarafından, nerede ve nasıl yapılacağı ile tahmini süresi,
- Diğer tanı ve tedavi seçenekleri, bunların fayda ve riskleri,
- Muhtemel komplikasyonlar,
- Müdahaleyi reddetmenin muhtemel sonuçları,
- Kullanılacak ilaçların önemli özellikleri ve sağlık için kritik yaşam tarzı önerileri.
Bilgilendirmenin usulü
Bilgi sade bir dille, hastanın anlayabileceği şekilde ve kural olarak müdahaleyi yapacak sağlık meslek mensubu tarafından sözlü olarak verilir. Acil durumlar dışında hastaya karar vermesi için makul süre tanınır. Uyuşmazlık çıkması tıbben muhtemel müdahaleler için bu bilgileri içeren rıza formu iki nüsha imzalanır; bir nüshası dosyaya konur, diğeri hastaya verilir. Müdahale, verilen rızanın sınırları içinde kalmalıdır. Hasta, tedaviyi reddedebilir veya durdurulmasını isteyebilir; bu durumda doğabilecek sonuçlar kendisine anlatılır ve yazılı belge alınır.
Rızanın aranmadığı hâller
Hayati tehlikesi bulunan ve bilinci kapalı hastada ya da bir organın kaybı veya işlevini yitirmesi tehlikesinde rıza aranmaz; durum kayda geçirilir ve hastanın yakını ya da kanuni temsilcisi bilgilendirilir. Müdahale sırasında işlemin genişletilmesi de ancak benzer bir tıbbi zaruret varsa rıza aranmaksızın yapılabilir. Kanuni temsilcinin rıza vermediği ve müdahalenin tıbben gerekli olduğu hâllerde mahkeme kararı gerekir.
Uygulamada dikkat edilecekler
Genel ifadeli matbu formlar, tek başına yeterli aydınlatma yapıldığını göstermeyebilir. Uyuşmazlıkta usulüne uygun aydınlatmanın yapıldığını ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır. Hastanın, imzaladığı formun bir nüshasını alması ve aklındaki soruları müdahaleden önce sorması yararlıdır.
İlgili kavramlar
- Hasta hakları
- Komplikasyon
- Hekimin özen yükümlülüğü
- Tıbbi müdahale
- Vekâlet sözleşmesi
Kaynaklar
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 17
- 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, m. 70
- Hasta Hakları Yönetmeliği, m. 15, 18, 24, 25, 26, 31
Yorumlar (0)
Bu maddeye henüz yorum yapılmamış.
Sorunuz bu maddeyle ilişkilendirilerek yayımlanır.