Gözaltı nedir?

Gözaltı, yakalanan bir kişinin Cumhuriyet başsavcılığınca serbest bırakılmaması hâlinde, soruşturmanın tamamlanması amacıyla kısa bir süre için özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Gözaltı bir koruma tedbiridir ve tutuklamadan önceki aşamayı oluşturur. Gözaltı süresi sonunda kişi ya serbest bırakılır ya da hâkim önüne çıkarılır.

Dayanak

Gözaltı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 91 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Anayasa'nın 19. maddesi de yakalanan veya tutuklanan kişinin hâkim önüne çıkarılma süresine ilişkin güvenceler içerir.

Şartları

Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma bakımından zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin bulunmasına bağlıdır. Gözaltı kararı kural olarak Cumhuriyet savcısı tarafından verilir.

Süre

• Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Bu zorunlu süre on iki saatten fazla olamaz.
• Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle, Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir.
• Suçüstü hâlinde kanunda sayılan bazı suçlarda (ör. kasten öldürme, kasten yaralama, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti, terör suçları) mülki amirlerce belirlenen kolluk amirleri de 24 saate, toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda 48 saate kadar gözaltı kararı verebilir. Bu durumda kişi en geç 48 saat, toplu olarak işlenen suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.

Nasıl başvurulur?

Gözaltına alınan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı, gözaltı işlemine veya sürenin uzatılmasına karşı kişinin derhal serbest bırakılması için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim incelemeyi evrak üzerinden yapar ve en geç yirmi dört saat içinde sonuçlandırır.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Gözaltına alınan kişinin durumu, kendisinin belirleyeceği bir yakınına gecikmeksizin bildirilir.
• Gözaltındaki kişi müdafi ile her zaman görüşebilir.
• Gözaltında geçen süre, sonradan verilecek hapis cezasından mahsup edilir; kanuna aykırı gözaltı için tazminat istenebilir.

İlgili kavramlar

• Yakalama
• Tutuklama
• Adli kontrol
• Müdafi

Kaynaklar

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 19
2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 91, 95, 141
3. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 63