Fiil ehliyeti nedir?

Fiil ehliyeti, bir kişinin kendi fiil ve işlemleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesi yeteneğidir. Sözleşme yapmak, borçlanmak, bir malı satmak veya haksız bir fiil nedeniyle sorumlu tutulmak fiil ehliyetiyle ilgilidir.

Dayanak

Fiil ehliyeti 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 9 ile 16. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Şartları

Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan her kişinin fiil ehliyeti vardır. Buna göre üç şart aranır:

• Ayırt etme gücü: Yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri sebeplerle akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmamak.
• Erginlik: 18 yaşın doldurulması. Evlenme de kişiyi ergin kılar; 15 yaşını dolduran küçük ayrıca mahkeme kararıyla ergin kılınabilir.
• Kısıtlı olmamak: Mahkeme kararıyla vesayet altına alınmamış olmak.

Fiil ehliyeti bakımından kişiler

• Tam ehliyetliler: Üç şartı birlikte taşıyanlar; her türlü işlemi tek başına yapabilir.
• Sınırlı ehliyetliler: Kendisine yasal danışman atanan erginler; kanunda sayılan bazı önemli işlemleri ancak danışmanın onayıyla yapabilir.
• Sınırlı ehliyetsizler: Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar. Yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremezler; karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada bu rıza gerekmez. Haksız fiillerinden sorumludurlar.
• Tam ehliyetsizler: Ayırt etme gücü bulunmayanlar. Kanundaki ayrık durumlar dışında fiilleri hukuki sonuç doğurmaz. Ancak hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim, bu kişilerin verdiği zararın tamamen veya kısmen giderilmesine karar verebilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Küçük veya kısıtlı bir kişiyle önemli bir sözleşme yapacaksanız yasal temsilcinin (veli veya vasi) onayını yazılı olarak alın. Bazı işlemler için ayrıca vesayet makamının izni gerekir. Karşı tarafın ehliyetsiz olduğunu bilmemeniz, kural olarak işlemi geçerli hâle getirmez.

İlgili kavramlar

• Hak ehliyeti
• Ayırt etme gücü
• Ergin kılınma
• Kısıtlılık
• Yasal danışman

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 9–16
2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 429
3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 65