Denetimli serbestlik nedir?

Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının bir kısmını ceza infaz kurumu dışında, toplum içinde ve belirlenen yükümlülüklere uymak şartıyla denetim altında geçirmesini sağlayan bir infaz rejimidir. Terim ayrıca, denetimli serbestlik müdürlüklerinin hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi, adli kontrol veya seçenek yaptırımlar kapsamında yürüttüğü denetim ve rehberlik hizmetlerini de ifade eder.

Dayanak

Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 105/A maddesinde düzenlenmiştir. Denetimli serbestlik müdürlüklerinin görev ve yetkileri ise 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu'nda yer almaktadır.

Şartları

• Hükümlünün koşullu salıverilmesine kural olarak bir yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır; küçük çocuğu olan kadın hükümlüler ile ağır hasta, engelli veya yaşlılık nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler için bu süre daha uzundur.
• 2025 yılında yapılan değişiklikle hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini (her hâlde en az beş gün) cezaevinde geçirmiş olması gerekir.
• Hükümlü açık ceza infaz kurumunda bulunmalı veya açık kuruma ayrılmaya hak kazanmış olmalıdır.
• Kurumda iyi halli olmalıdır.
• Hükümlü bu yönde talepte bulunmalıdır.

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma koşulları ve bazı suç türleri için öngörülen özel kurallar nedeniyle her hükümlü bu imkândan aynı koşullarla yararlanamaz. Süreler ve istisnalar son yıllarda birden çok kez değiştirildiğinden güncel düzenlemenin kontrol edilmesi gerekir.

Nasıl uygulanır?

Hükümlünün talebi üzerine infaz hâkimliğince karar verilir. Hükümlü serbest kalır; ancak denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülüklere uyar. Bu yükümlülükler; kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışmak, bir konut veya bölgede denetim altında bulunmak, belirli yerlere gitmemek ya da belirlenen programlara katılmak olabilir. Uygulamada denetim, imza yükümlülüğü veya elektronik izleme cihazı (elektronik kelepçe) ile de yapılmaktadır.

Sonuçları

• Denetim süresi yükümlülüklere uygun geçirilirse hükümlü koşullu salıverilir.
• Yükümlülüklere uyulmaması veya bu süre içinde kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde, kalan cezanın ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verilebilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Denetimli serbestlik müdürlüğünün çağrılarına ve imza günlerine mutlaka uyun; mazeretlerinizi belgeleriyle önceden bildirin.
• Adres veya iş değişikliklerini müdürlüğe zamanında haber verin.

İlgili kavramlar

• Koşullu salıverilme
• İnfaz hâkimliği
• Açık ceza infaz kurumu
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması

Kaynaklar

1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m. 105/A
2. 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu