Değer artış payı nedir?

Değer artış payı, eşlerden birinin diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almadan katkıda bulunması hâlinde, mal rejiminin tasfiyesinde bu maldaki değer artışından katkısı oranında pay isteyebilmesidir. Katkıda bulunan eşin emeğinin ve parasının karşılıksız kalmasını önler.

Dayanak

Değer artış payı Türk Medeni Kanunu m. 227'de düzenlenmiştir. Katılma alacağından ayrı bir alacaktır ve tasfiyede ondan önce hesaplanır.

Şartları

• Katkı, diğer eşe ait belirli bir mala yapılmış olmalıdır (örneğin eşin adına alınan bir daireye peşinat ödenmesi).
• Katkı, karşılıksız veya uygun bir karşılık alınmadan yapılmış olmalıdır.
• Katkı, malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına yönelik olmalıdır.
• Katkıya konu mal daha önce elden çıkarılmışsa, alacak hâkim tarafından hakkaniyete uygun olarak belirlenir.

Nasıl hesaplanır?

Önce katkının, malın edinme değerine oranı belirlenir; bu oran malın tasfiye anındaki sürüm değerine uygulanır. Böylece maldaki değer artışından katkı oranında pay alınır. Malın değeri azalmışsa, katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Eşler yazılı bir anlaşmayla değer artış payından vazgeçebilir veya bu payın oranını değiştirebilir.
• Katkının ispatı için banka dekontları, kredi ödeme kayıtları, maaş hesapları ve tanık beyanları önemlidir.
• 1 Ocak 2002'den önceki mal ayrılığı dönemine ait katkılar için uygulamada “katkı payı alacağı” adıyla farklı esaslara dayanan bir talep gündeme gelir.
• Değer artış payı ve katılma alacağı aynı dava içinde birlikte istenebilir; ancak her ikisinin talep sonucunda ayrı ayrı gösterilmesi yararlı olur.

Örnek

Bir eş, diğer eşin adına alınan konutun bedelinin dörtte birini kendi kişisel birikimiyle ödemişse ve konutun değeri tasfiye anında artmışsa, bu eş artmış değerin dörtte biri oranında değer artış payı isteyebilir.

İlgili kavramlar

• Edinilmiş mallara katılma rejimi
• Katılma alacağı
• Aile konutu şerhi

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 227
2. 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, m. 10