CMK m. 109 kapsamında şüpheli veya sanıklar hakkında uygulanan belirli yerlere düzenli olarak başvurma tedbiri, yargılamanın güvenle yürütülmesi amacıyla verilir. CMK m. 112 uyarınca, adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, suçun ceza süresi ne olursa olsun yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. Buradaki temel unsur, ihlalin kasıtlı yapılıp yapılmadığı ve geçerli bir mazerete dayanıp dayanmadığıdır. Önceden izin almadan şehir dışına çıkmak kural olarak geçerli bir mazeret sayılmasa da, ilk defa gerçekleşen bir gecikmede hemen tutuklama kararı verilmesi yerine durumun niteliği incelenir.
İmza atılmadığında kolluk görevlileri durumu tutanak altına alır. Bu tutanak soruşturma aşamasındaysa Cumhuriyet Başsavcılığına, dava açılmışsa mahkemeye bildirilir. Yargı merci ihlali inceleyerek doğrudan tutuklama kararı verebileceği gibi, çoğu uygulamada kişinin yazılı savunmasını veya mazeretini sunmasını bekleyebilir ya da şüpheliyi dinlemek üzere çağırabilir. Dosyanın yoğunluğuna ve mahkemenin işleyişine göre bu tutanağın incelenmesi ve bir karar verilmesi birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürebilir.
Tutuklama riskini en aza indirmek için şu adımları atmanız tavsiye edilir:
- Vakit kaybetmeden imza yükümlülüğünüzün bulunduğu karakola veya ilgili birime giderek sonraki imzalarınızı eksiksiz atmaya devam ediniz.
- Durumu açıklayan ve bir defaya mahsus olduğunu belirten mazeret dilekçenizi, dosyanızın bulunduğu savcılığa veya mahkemeye hitaben yazıp ilgili kaleme sununuz.
- Şehir dışında bulunmanızı zorunlu kılan meşru bir neden varsa buna dair kanıtları (sağlık raporu, resmi iş belgesi, ulaşım kayıtları gibi belgeleri) dilekçenize ekleyiniz.
- Adli makamların yapacağı tebligatları kaçırmamak için MERNİS adresinizi güncel tutunuz ve UYAP üzerinden dosyanızdaki gelişmeleri takip ediniz.
Adli kontrol tedbirinin ihlali sonrasında uygulanacak yaptırım, mahkemenin takdirine ve somut olayın belgelerine göre değişiklik gösterebilir.