Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında usulüne uygun şekilde ifadeye çağrılma ve ifade verme süreçleri belirli kurallara bağlanmıştır. CMK m. 145 uyarınca, ifadesi alınacak kişiye çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve geçerli bir mazereti olmadan gelmediği takdirde zorla getirileceği bildirilir. Yapılan bu çağrıya rağmen ifade vermeye gitmezseniz, CMK m. 146 gereğince Cumhuriyet savcısı veya hâkim kararıyla hakkınızda zorla getirme kararı verilebilir. Zorla getirme kararı çıktığında kolluk görevlileri sizi bulunduğunuz yerden alarak en geç yirmi dört saat içinde ilgili makamın önüne götürür. Dolayısıyla çağrıya uymak, sürecin gözaltı veya yakalama gibi daha katı tedbirlere dönüşmesini engeller.
İfade alma sırasında kanunun size tanıdığı haklar mevcuttur. CMK m. 147 uyarınca, ifade alınmadan önce kimliğiniz tespit edilir ve hakkınızdaki iddialar açıkça anlatılır. Bu aşamada bir müdafi yani avukat seçme hakkınız olduğu, avukat tutacak maddi gücünüz yoksa barodan ücretsiz avukat talep edebileceğiniz size bildirilir. Ayrıca suçlama hakkında açıklama yapmama (susma hakkı) ve lehinize olan delillerin toplanmasını isteme hakkınız da bulunmaktadır.
Süreç ve atılması gereken pratik adımlar bakımından şunlara dikkat etmeniz gerekir:
- İfade işlemi için çağrıldığınız polis merkezini arayarak dosya veya soruşturma numarasını, dosyada hangi sıfatla (şüpheli, mağdur, bilgi sahibi veya tanık) yer aldığınızı öğrenmeye çalışın.
- Karakola giderken yanınızda geçerli bir kimlik belgesi bulundurun; olaya ilişkin lehinize olabilecek belge, mesaj veya kayıtlar varsa bunları da yanınıza alın.
- Karakoldaki ifadenin alınması genellikle birkaç saat içinde sonuçlansa da dosyanın kapsamına göre bu süre değişebilir; soruşturmanın genelinin sonuçlanması ise delillerin toplanma durumuna göre aylar sürebilir.
- İfade tutanağını imzalamadan önce baştan sona dikkatlice okuyun; söylemediğiniz veya yanlış yazılmış hususlar varsa düzeltilmesini isteyin.
Soruşturmanın gidişatı ve hakkınızda uygulanacak işlemler somut olayın özelliklerine ve dosyadaki mevcut belgelere göre değişiklik gösterebilir.