TMK m. 560 uyarınca saklı paylarının karşılığını alamayan yasal mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini isteyebilirler. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız devirler, TMK m. 565 kapsamında saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapılmış kazandırmalar veya altsoya yapılan belirli kazandırmalar niteliğinde ise tenkise tabi tutulur.
Dava açarken hak düşürücü sürelere dikkat etmek hayati önem taşır. TMK m. 571 hükmüne göre tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer. Babanız hayatta iken bu dava açılamaz; bu süreler ancak vefat gerçekleştikten sonra işlemeye başlar.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2022/2993, K. 2022/7413, T. 05.12.2022 tarihli kararında; tenkis davasının saklı payları zedeleyen kazandırmaların yasal sınıra çekilmesini amaçlayan yenilik doğurucu bir dava olduğunu, bu davanın dinlenebilmesi için mirasbırakanın saklı payı zedeleyip zedelemediğinin kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı tüm terekenin birlikte tespitiyle belirlenebileceğini vurgulamıştır.
İlk aşamada atılması gereken pratik adımlar ve hazırlıklar şunlardır:
- Öncelikle sulh hukuk mahkemesinden veya noterden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınmalıdır.
- Babanızın devrettiği taşınmazların tapu kayıtları, banka hesap hareketleri veya devredilen araçlara ilişkin tescil bilgileri toplanmalıdır.
- Mirasbırakanın vefat anında bıraktığı aktif ve pasif tüm malvarlığı (tereke) belirlenmelidir. Çünkü saklı payınızın ihlal edilip edilmediği, mirasın tamamı üzerinden yapılacak uzman bilirkişi hesaplamasıyla ortaya çıkar.
Davanın süresi; toplanacak delillerin kapsamına, devredilen malların tespitine, keşif ve bilirkişi incelemelerinin sayısına ve mahkemelerin iş yüküne göre değişmektedir. Uygulamada bu tür davalar yerel mahkeme aşamasında genellikle bir buçuk ila üç yıl arasında sürebilmektedir.
Davanın kabul edilip edilmeyeceği ve tenkis edilecek miktar, somut olayın belgelerine, terekenin toplam değerine ve devirlerin hukuki niteliğine göre değişiklik gösterebilir. Hak kaybı yaşamamak adına bir avukattan hukuki yardım almanız tavsiye edilir.