Ticari defterler nedir?

Ticari defterler, tacirin ticari işlemlerini, işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap döneminde elde ettiği sonuçları kanuna uygun biçimde kaydetmek zorunda olduğu defterlerdir. Bu defterler hem vergi ve muhasebe düzeninin hem de ticari alacak davalarının temel belgeleridir.

Dayanak

Ticari defter tutma yükümlülüğü 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK), defterlerin delil değeri 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) düzenlenmiştir. Vergisel yükümlülükler bakımından 213 sayılı Vergi Usul Kanunu da uygulanır.

Türleri

• Yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri,
• Pay defteri,
• Yönetim kurulu karar defteri veya müdürler kurulu karar defteri,
• Genel kurul toplantı ve müzakere defteri.

Kanunda öngörülen defterler için açılış onayı, bazıları için ayrıca kapanış onayı yaptırılması gerekir. Defterler, mevzuatın izin verdiği ölçüde elektronik ortamda da tutulabilir.

Süre

Tacir; ticari defterleri, envanterleri, açılış bilançolarını, finansal tabloları, gönderilen ve alınan ticari mektupları ve kayıtların dayandığı belgeleri on yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.

Delil değeri

Tacirler arasındaki ticari işlerden doğan uyuşmazlıklarda ticari defterler delil olarak kullanılabilir. Defterlerin sahibi lehine delil sayılabilmesi için kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş olması, açılış ve kapanış onaylarının yapılmış olması ve kayıtların birbirini doğrulaması gerekir. Buna karşılık defter kayıtları, sahibinin aleyhine her zaman delil olarak kullanılabilir. Ticari alacak davalarında tarafların defterleri çoğunlukla bilirkişi tarafından karşılaştırmalı olarak incelenir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Defter onaylarını süresinde yaptırın; onaysız defter lehinize delil olma imkânını zayıflatır.
• Faturaları, irsaliyeleri ve ödeme belgelerini defter kayıtlarıyla uyumlu ve düzenli saklayın.
• Mahkemenin defter ibrazı istemine uymamanın aleyhinize sonuç doğurabileceğini unutmayın.

İlgili kavramlar

• Tacir
• Faturaya itiraz süresi
• Bilirkişi incelemesi
• Ticaret sicili

Kaynaklar

1. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 64 vd.
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 82 (saklama yükümlülüğü)
3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 222
4. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu