Hak ehliyeti, bir kişinin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir. Türk hukukunda her insanın hak ehliyeti vardır ve bütün insanlar, hukuk düzeninin sınırları içinde haklara ve borçlara ehil olmada eşittir. Hak ehliyeti, kişi olmanın doğal sonucudur.
Dayanak
Hak ehliyeti 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 8. maddesinde düzenlenmiştir. Kişiliğin başlangıcı ve sona ermesi 28. maddede, tüzel kişilerin hak ehliyeti ise 48. maddede yer alır.
Başlangıcı ve sona ermesi
Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer. Ana rahmine düşmüş çocuk (cenin), sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetine sahip olur; bu sayede örneğin doğumundan önce ölen babasına mirasçı olabilir.
Cesedi bulunamamakla birlikte ölümüne kesin gözüyle bakılan durumlarda ölüm karinesi uygulanır. Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir kendisinden haber alınamayan kişi için ise mahkemeden gaiplik kararı istenebilir.
Tüzel kişiler
Dernek, vakıf ve şirket gibi tüzel kişiler de hak ehliyetine sahiptir. Ancak cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı hak ve borçlara (ör. evlenme, velayet) sahip olamazlar.
Fiil ehliyetinden farkı
Hak ehliyeti yalnızca hak sahibi olabilmeyi ifade eder. Bu hakları kendi işlemleriyle kullanabilmek ise fiil ehliyeti konusudur. Örneğin yeni doğmuş bir bebek mirasçı olabilir ve malik sıfatı kazanabilir; ancak bu malları kendi başına yönetemez, işlemleri yasal temsilcisi yürütür.
Sınırları
Hak ehliyeti herkese tanınmakla birlikte, kanun bazı haklar için yaş veya başka koşullar arar (ör. evlenme yaşı, evlat edinme koşulları). Kimse hak ve fiil ehliyetinden kısmen de olsa vazgeçemez; bu yönde yapılan anlaşmalar geçersizdir.
İlgili kavramlar
- Fiil ehliyeti
- Kişilik hakları
- Gaiplik
- Tüzel kişilik
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 8
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 23
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 28
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 31 ve m. 32
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 48
Yorumlar (0)
Bu maddeye henüz yorum yapılmamış.
Sorunuz bu maddeyle ilişkilendirilerek yayımlanır.