Gaiplik, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan ve ölümü kuvvetle muhtemel olan bir kişi hakkında, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemenin verdiği karardır. Gaiplik kararıyla ölüme bağlı haklar, kişinin ölümü ispatlanmış gibi kullanılabilir.
Dayanak
Gaiplik Türk Medeni Kanunu'nun 32 ila 35. maddelerinde, gaibin mirası 584 ila 588. maddelerinde düzenlenmiştir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu gaiplik kararını çekişmesiz yargı işleri arasında sayar; aksine düzenleme bulunmadıkça çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
Şartlar ve usul
- Ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olmalıdır.
- Yetkili mahkeme, kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri; Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa ana veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.
- Mahkeme, kişi hakkında bilgisi olanları usulüne göre ilanla çağırır; süre ilk ilandan itibaren en az altı aydır.
- Kişi bu süre dolmadan ortaya çıkar, kendisinden haber alınır veya öldüğü tarih tespit edilirse istem düşer.
Sonuçları
- Karar, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden itibaren hüküm doğurur ve ölüm kütüğüne kaydedilir.
- Mirasçılar tereke mallarını teslim almadan önce, gaibin veya üstün hak sahiplerinin ortaya çıkması ihtimaline karşı güvence göstermek zorundadır. Güvence süresi ölüm tehlikesinde beş yıl, haber alınamamada on beş yıl ve her hâlde en çok gaibin yüz yaşına varmasına kadardır.
- Gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahipleri sıfatlarını ispat ederse, mallar zilyetlik kuralları uyarınca geri verilir.
- Evlilik kendiliğinden sona ermez. Eş, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez; fesih gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrı bir davayla istenebilir.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesi, gaiplik kararının ölüm siciline kaydını izleyen bir ay içinde verilir.
Ölüm karinesinden farkı
Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolan kişi, cesedi bulunamasa bile ölmüş sayılır ve mülki amirin emriyle kütüğe ölü kaydı düşülür. Bu durumda gaiplik kararına gerek yoktur. Gaiplikte ise ölüm yalnızca kuvvetle muhtemeldir.
Uygulamada dikkat edilecekler
Karar alınıncaya kadar kayıp kişinin malvarlığı için vesayet makamından yönetim kayyımı atanması istenebilir. Sağ olup olmadığı bilinmeyen kişinin malvarlığı on yıl resmen yönetilirse Hazine de gaiplik kararı isteyebilir.
İlgili kavramlar
- Ölüm karinesi
- Yönetim kayyımı
- Mirasın resmen yönetimi
- Miras sebebiyle istihkak davası
- Evliliğin feshi
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 31–35, 44, 45, 131, 427, 584–588
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 382, 383
- 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu, m. 9
Yorumlar (0)
Bu maddeye henüz yorum yapılmamış.
Sorunuz bu maddeyle ilişkilendirilerek yayımlanır.