Elbirliği mülkiyeti nedir?

Elbirliği mülkiyeti (iştirak hâlinde mülkiyet), kanundan veya kanunda öngörülen hâllerde yapılan bir sözleşmeden doğan bir topluluk sebebiyle birden çok kişinin bir mala topluluk hâlinde malik olmasıdır. Ortaklardan her birinin hakkı malın tamamına yaygındır. En yaygın örneği, paylaşılmamış terekede mirasçıların mirasbırakanın mallarına elbirliğiyle malik olmasıdır.

Ortaya çıktığı başlıca durumlar

• Miras ortaklığı (paylaşılmamış tereke),
• Eşler arasında mal ortaklığı rejiminin seçilmesi,
• Adi ortaklıkta ortaklığa getirilen mallar (aksi kararlaştırılmamışsa).

Özellikleri

• Ortakların belirli ve bağımsız payları yoktur; her birinin hakkı malın tamamına yayılır.
• Kanun veya sözleşmede aksi öngörülmedikçe mal üzerinde tasarruf için ortakların oybirliği gerekir.
• Ortaklık sürdükçe bir ortak, ortak mal üzerinde tek başına satış veya rehin gibi tasarruflarda bulunamaz.
• Ortak mallara ilişkin davalar kural olarak bütün ortaklar tarafından birlikte açılır; ancak her ortak, topluluğa ait hakların korunmasını tek başına da isteyebilir ve bu korumadan bütün ortaklar yararlanır. Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh hâkimi terekeye bir temsilci atayabilir.

Sona ermesi

Elbirliği mülkiyeti; malın devri, topluluğun sona ermesi veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer. Mirasçılar anlaşarak tapuda elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete çevirebilir veya terekeyi paylaşabilir. Mirasçılar, ortaklığın devamı yönünde bir yükümlülük yoksa her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir; anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Tapuda elbirliği (iştirak) hâlinde kayıtlı bir taşınmazda mirasçılardan biri, o taşınmazdaki hakkını tek başına üçüncü kişiye satamaz; bunun için kural olarak önce paylı mülkiyete geçilmesi veya paylaşma yapılması gerekir.
• Miras ortaklığında tapu işlemleri için mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve mirasçıların birlikte hareketi gerekir.
• Paylı mülkiyetteki yasal önalım hakkı, elbirliği mülkiyetinde uygulanmaz.

İlgili kavramlar

• Paylı mülkiyet
• Ortaklığın giderilmesi
• Muris muvazaası
• Önalım hakkı

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 640, 642, 701-703